وبلاگ تخصصی میکروبیولوژی
Life is the art of drawing without an eraiser

نگاه کلی

گاهی دیده می‌شود که خون شخصی را به شخص دیگری تزریق می‌کنند خون شخص دهنده در بدن فرد گیرنده لخته می‌کند و رسوب می‌دهد. چگونگی این عمل با انعقاد خون متفاوت است و به وجود گروه‌های خونی مختلف مربوط می‌شود. در سطح خارجی گلبول‌های قرمز افراد دو نوع آنتی ژن از جنس پروتئین وجود دارد که به نامهای A و B معروف هستند. برخی افراد آنتی ژن نوع A و برخی نوع B ، برخی هر دو آنتی ژن A و B را دارا هستند و برخی هیچ یک از آنتی ژنها را ندارند این افراد را به ترتیب در گروه های خونی AB ، B ، A و O قرار می‌دهند.

بیان آنتی ژنهای گروههای خونی تحت کنترل ژنهای خاصی است و توارث آنها از قوانین ساده مندل تبعیت می‌کند. برای هر سیستم گروه خونی ، تعداد متغیری از آللهای مختلف وجود دارد. آللها به نوبه خود تعداد متغیری از آنتی ژنهای غشایی گلبول قرمز را کنترل می‌نمایند. حیوانات سالم علاوه بر داشتن آنتی ژنهای گروههای خونی بر سطح خود ممکن است واجد آنتی بادیهای سرمی بر علیه آنتی ژنهای گروه خونی که خود فاقد آنها نیز هستند، ‌باشند. مثلا افرادی که گروه خونی آنها فاقد آنتی ژن A است، در سرم خود آنتی بادی بر ضد آنتی ژن A دارند. تصور می‌شود این آنتی بادیهای طبیعی حاصل برخورد با گلبولهای قرمز گروه A نبوده بلکه متعاقب تماس با آنتی ژنهای مشابهی هستند که در طبیعت به وفور یافت می‌شوند.

انتقال خون

گلبولهای قرمز را می‌توان به سهولت از حیوانی به حیوان دیگر انتقال داد. اگر گلبولهای قرمز فرد دهنده ، آنتی ژنهای مشابه با گلبولهای قرمز گیرنده داشته باشند، پاسخ ایمنی در حیوان گیرنده گلبول ایجاد نمی‌شود. اما اگر گیرنده آنتی بادیهایی بر علیه آنتی ژنهای گلبول قرمز دهنده داشته باشد، در آن صورت گلبولهای دهنده در معرض خطر تهاجم سریع قرار خواهند گرفت. زمانی که این آنتی بادیها به آنتی ژنهای موجود در سطح گلبولهای قرمز بیگانه متصل گردند، ممکن است سبب همولیز و فاگوسیتوز این سلولها شوند. در صورت فقدان آنتی بادیهای طبیعی ، گلبولهای قرمز تزریق شده موجب برانگیخته شدن پاسخ ایمنی در فرد دریافت کننده خون می‌شوند. سپس گلبولهای تزریق‌شده مدتی در خون گردش می‌کنند.

دومین انتقال خون با این گلبولها یا گلبولهای شبیه به گلبولهای قبلی باعث تخریب سریع این گلبولها می‌گردد که منجر به بروز واکنشهای پاتولوژیک شدید می‌گردد. علایم این روند تخریبی ناشی از همولیز گسترده داخل عروقی است. این علایم عبارتند از : لرزش بدن ، فلج و تشنج و انعقاد داخل عروقی ، تب و پیدایش هموگلوبین در ادرار. درمان واکنشهای انتقال ناشی از چنین انتقال خونی شامل متوقف کردن انتقال خون و زیاد کردن حجم ادرار بوسیله یک دیورتیک می‌باشد، چرا که تجمع هموگلوبین در کلیه ممکن است موجب تخریب توبولهای کلیه شود. بهبود وضعیت فرد به دنبال حذف همه گلبولهای قرمز بیگانه حاصل می‌گردد.

انواع گروههای خونی (سیستم ABO)

در سال 1901 میلادی کارل لاند اشتاینر ، ایمونولوژیست آلمانی برای نخستین بار ، وجود آنتی ژنهای گروه خونی بر روی گلبولهای قرمز و نیز آنتی بادیهایی بر علیه همان آنتی ژنها را در سرم انسان ثابت نمود. لاند شتاینر ، ابتدا گلبولهای قرمز را از سرم جدا کرد و سپس به مطالعه نتایج حاصل از مخلوط کردن سرم و گلبولهای قرمز افراد مختلف پرداخت. وی دریافت که سرم بعضی از افراد قادر به آگلوتینه کردن گلبولهای قرمز برخی دیگر از افراد می‌باشد، اما بر روی گلبولهای قرمز همه افراد موثر نیست. در تجزیه و تحلیل نتایج ، او فهمید که می‌توان افراد را از نظر گروههای خونی به گروههایی تقسیم نمود:


گروه خونی A : آنتی ژن نوع A را سطح گلبول قرمز خود دارند و در پلاسمای خونشان نیز آنتی کور B (ضد آنتی ژن B) را دارا هستند.


گروه خونی B : آنتی ژن نوع B را در سطح گلبو لهای قرمز خود را دارند و در پلاسمای خونشان نیز آنتی کور A (ضد آنتی ژن A) را دارند.


گروه خونی AB : آنتی ژن نوع A و B را در سطح گلبولهای قرمز خود را دارند و در پلاسمای خونشان نیز هیچ یک از آنتی کورها را ندارند.


گروه خونی O : هیچ یک از آنتی ژنها را در سطح گلبولهای قرمز خود ندارند ولی هر دو آنتی کور را دارا هستند.

نحوه تعیین گروه خونی

برای پی بردن به گروه خونی هر کس ، مقداری از خون را با آنتی کورهای معین شده A یا B مخلوط می‌کنیم. از تولید یا عدم تولید رسوب که در اثر به هم چسبیدن گلبولهای قرمز ایجاد می‌شود می‌توان گروه خونی شخصی را معین کرد. اگر بخواهیم به فردی از گروه خونی B خون تزریق کنیم، چون پلاسمای خون او آنتی کور A را دارد نمی‌توان خونی را که دارای آنتی ژن A باشد به او داد. این آنتی ژن در گروه های A و AB یافت می‌شود پس او نمی‌تواند از این گروهها ، خون دریافت کند.

رسوب خونی

  • گروه خونی A : با آنتی کور B رسوب نمی‌دهد ولی با آنتی کور A رسوب می‌دهد.
  • گروه خونی B : با آنتی کور B رسوب می‌دهد ولی با آنتی کور A رسوب نمی‌دهد.
  • گروه خونی AB : با هر دو آنتی A و B رسوب می‌دهد.
  • گروه خونی O : با هیچ یک از آنتی کورهای A و B رسوب نمی‌دهد.

درصد گروههای خونی در مردم

در میان جمعیت مردم در حدود 42 درصد گروه خونی A حدود 9 درصد گروه خونی AB و 42 درصد گروه خونی O را دارا هستند. با این وجود لازم به ذکر است که یک آنتی ژن گروه خونی هیچگاه نمی‌تواند به همراه آنتی بادی ضد خود در بدن یک فرد وجود داشته باشد. زیرا در آن صورت وقوع همولیز ، گردش خون را مختل نموده و گلبولهای فرد تخریب می‌شود. گروههای خونی O ، AB ، B ، A نمایانگر فتوتیپ گلبولهای قرمز یک فرد است که مطابق با یک سیستم ساده که متشکل از سه ژن آللی A ، B ، O می‌باشد، به ارث می‌رسند.
عکس پیدا نشد

افرادSecretor , Nonsecretor

تقریبا 75% از انسانها مواد آنتی‌ژن A و B را نه تنها در سطح غشای سلولی بلکه به صورت آزاد در ترشحات مختلف نظیر سرم ، ادرار ، بزاق دارا می‌باشند. مواد آنتی ژن گروه خونی در سطح غشای سلولی به مولکولهایی از جنس گلیکوپروتئین متصلند. این صفت بوسیله یک ژن به نام Se= Secretor کنترل می‌گردد. عمل ژن se در صورتی که وجود داشته باشد کنترل اتصال ساده آنتی ژنی به مولکولهای گلیکو‌پروتئینی است. در افراد هموزیگوت مغلوب اتصال مواد آنتی ژنی به مولکولهای گلیکو‌پروتئین تحت کنترل نبوده ، در نتیجه آنتی ژنهای A و B اجازه حضور در مایعات بدن را نمی‌یابند.

سیستم RH

در سال 1940 ، لاندشتاینر و وینر نشان دادند آنتی بادیهایی که بر علیه گلبولهای قرمز میمون رزوس (Rhesus) تولید می‌گردد، قادرند گلبولهای قرمز 85% از جمعیت انسانی را نیز آلگوتینه نمایند. این آنتی بادیها بر علیه مولکولی که (RH) نامیده شده ، بوجود می‌آمدند و افرادی را که واجد این مولکول بودند Rh مثبت نام گرفتند و به 15 درصد بقیه که فاقد این مولکول بودند، افراد Rh منفی اطلاق گردید. آنتی‌بادیهای طبیعی بر علیه آنتی ژنهای Rh در بدن تولید نمی‌شوند.

بیماری همولیتیک نوزادان

بیماری همولیتیک نوزادان معمولا زمانی بوجود می‌آید که یک مادر Rh منفی حامل جنین Rh مثبت باشد. بطور طبیعی گلبولهای خون جنین به واسطه لایه‌هایی از سلولهای ترفوبلاست از گردش خون مادر جدا شده است. اما در اواخر حاملگی و بخصوص در حین تولد نوزاد ، گلبولهای قرمز جنین ممکن است وارد گردش خون مادر شوند. همین که این گلبولها به جریان خون مادر برسند به عنوان یک عنصر خارجی تلقی شده و پاسخ ایمنی مادر را جهت تولید آنتی بادی برمی‌انگیزند.

معمولا آنتی بادی بر علیه گلبولهای قرمز جنین قبل از تولد اولین بچه ساخته نمی‌شود. اما حاملگیهای مکرر نهایتا منجر به افزایش سطح آنتی بادی در خون مادر می‌شود. این آنتی بادیها پس از گذشتن از سلولهای ترفوبلاست مادر به گردش خون جنین می‌رسند و در آنجا با گبولهای قرمز جنین وارد واکنش شده و موجب تخریب آنها می‌شوند. ممکن است روند تخریب گلبولهای قرمز جنین به قدری شدید باشد که موجب مرگ جنین شود. از طرف دیگر جنین ممکن است زنده بماند و در یک وضعیت آنمیک شدید و همراه با یرقان متولد شود.

بدن جنین ممکن است در راه تلاش جهت جبران گلبولهای از دست رفته گلبولهای قرمز نابالغ را از مغز استخوان به داخل خون آزاد نماید. تخریب گسترده گلبولهای قرمز جنین می‌تواند منجر به آزاد شدن مقادیر سمی بیلی ‌روبین به داخل جریان خون شود. از آنجایی که کبد جنین هنوز نابالغ است، این بیلی روبین ممکن است در سلولهای مغز رسوب نموده و موجب آسیب شدید مغز گردد.


ارسال در تاريخ سه شنبه بیست و یکم آذر 1391 توسط فاطمه

میزان فریتین سرم مشخصه مستقیمی از میزان آهن ذخیره ای در بدن است.در بین تمام تست های ارزیابی آهن،تعیین غلظت فریتین سرم بهترین تست در تشخیص فقر آهن است.به طور کلی سطح فریتین سرم کمتر از ۱۲ میکروگرم در لیتر معرف تهی شدن ذخایر آهن است،در صورتیکه میزان بیشتر از ۱۰۰۰ میکروگرم در لیتر معرف گرانباری آهن است.کاهش سطح فریتین سرم ممکن است اولین نشانه از گسترش آنمی فقر آهن باشد.سطح فریتین سرم قبل از تخلیه ذخایر آهن در حرکت (ترانسفرین) غیر نرمال می شود،در صورتی که غیر طبعی شدن TIBC و آهن سرم ممکن است فقط زمانی که ذخایر آهن خالی شدند قابل تعیین باشد. در تفسیر سطح فریتین سرم باید دقت شود فریتین جزء واکنش دهنده های فاز حاد است و به طور غیر اختصاصی ممکن است در بدخیمی ها،عفونت،بیماری های کبدی و در پاسخ التهابی حتی زمانی که ذخایر آهن بدن کاهش یافته باشند افزایش یافته به نظر آید بنابراین همراهی این حالات با آنمی فقر آهن اگر دیگر تست ها برای تعیین وضعیت آهن بررسی نشوند می تواند آن را بپوشاند.فرتین سرم تست مهمی در افتراق آنمی فقر آهن از دیگر آنمی های میکروسیتیک هایپوکرومیک است.سطوح آن در آنمی بیماری مزمن نرمال یا افزایش یافته است به جز در صورت همراهی آنمی فقر آهن با این وضعیت که ممکن است طبیعی باشد در آنمی سیدوبلاستیک و تالاسمی نیز افزایش می یابد. میزان فریتین سرم متناسب با سن تغییر می کند.با افزایش سن سطح فریتین سرم افزایش می یابد.سطح فریتین سرم تحت تغییرات روزانه قرار نمی گیرد در صورتیکه میزان فریتین سرم کمتر از 12 میکروگرم در لیتر نباشد هر یک میکروگرم در لیتر از فریتین سرم معادل 10-8 میلی گرم آهن ذخیره ای است.بیشترین میزان فریتین سرم در یک ماهگی(600-200 میکروگرم در لیتر) است و کمترین مقدار ان در 6 ماهگی تا 15 سالگی است.(142-7 میکروگرم در لیتر)ولی بعد از آن سطح فریتین سرم به تدریج افزایش می یابد.



ارسال در تاريخ سه شنبه بیست و یکم آذر 1391 توسط فاطمه
انمی همولیتیک در نتیجه لیز غیر طبیعی و زودتر از موعد گلبولهای قرمز با دو منشاء داخل عروقی و خارج عروقی میباشد. این آنمی میتواند به دلایل ارثی و یا اکتسابی اتفاق افتد و بنابراین آنمی همولیتیک را بر اسا منشا میتوان به 2 گروه ارثی و اکتسابی تقسیم نمود. در یک فرد سالم عمر طبیعی گلبولهای قرمز بین ۱۲۰-۹۰ روز میباشد و طحال که محل عمده حذف اریتروسیتهای پیر از گردش خون میباشد اقدام به حذف این اریتروسیتها متناسب و مطابق با میزان تولید در مغز استخوان میکند ولی در حدود ۱٪ از افراد که مبتلا به آنمی همولیتیک میباشند عمر گلبولهای قرمز کمتر از حد طبیعی بوده و این سلولها سریعتر لیز میشوند ،در ابتدا مغز استخوان شروع به جبران این لیز میکند و تولید خودرا حتی تا ۸ برابر افزایش میدهد که به صورت افزایش رتیکولوسیت در خون محیطی دیده میشود ولی در صورت لیز بسیار زیاد و خارج از توان مغز استخوان در جبران این حالت علائم آنمی آشکار میشود.

در این بیماری بیلی روبین و هموگلوبین موجود در خون افزایش یافته و از طریق ادرار دفع میشود و در نتیجه باعث ایجاد رنگ زرد تیره و یا حتی قهوه ای در ادرار میشود.  علائم بالینی در این نوع آنمی معمولا به صورت زردی, مشکلات تنفسی , وجود خون در ادرار و... ظاهر میشود. همانطور که ذکر شد انمی همولیتیک به دلایل مختلف ارثی و اکتسابی مانند فقر آنزیمی G6PD و یا مصرف برخی از داروها اتفاق میافتد بنابراین معاینات و آزمایشات دقیق و همچنین سابقه خانوادگی بیمار به منظور تشخیص دقیق علت بیماری و در  نتیجه انتخاب درمان صحیح لازم میباشد.

تست های تشخیصی :


1- برسی لام خون محیطی:


معمولا در اسمیر خون محیطی مواردی مانند شیستوسیت, گاها اسفروسیت که میزان این سلولها در بیماری اسفروسیتوز ارثی که خود یکی از عوامل ایجاد کننده آنمی های همولیتیک میباشد حدود 80% و در سایر بیماری ها مانند ناسازگاری خونی مادر و جنین زیر 30% می باشد( اسفروسیت سلولهایی با MCV پایین و MCH بالا میباشد. نسبت سطح به حجم در این سلولها کاهش یافته است), بلیستر سل یا سلولهای طاولی که در فقر G6PD دیده میشوند و همچنین پلی کرومازیا که مطرح کننده وجود رتیک میباشد دیده میشوند.

2- شمارش رتیکولوسیت:

در این تست خون را با نسبت مساوی با رنگ حیاتی کریزل بلو مخلوط کرده و بعد از سپری شدن حدود 20 دقیقه در دمای 37 درجه از آن لام تهیه کرده و رتیکها را در بین 1000 RBC ( حدود 10 شان 100 تایی از اریتروسیتها) شمارش کرده و بر حسب در صد گزارش میکند. مقدار نرمال این سلولها بین 5/1-5/0 میباشد و افزایش این سلولها مطرح کننده فعالیت بیشتر مغز استخوان در اریتروسیت سازی در پاسخ به لیز این سلولها میباشد.

3- تستهای بیوشیمی:

شامل اندازه گیری سطح آنزیم LDH ( لاکتات دهیدروژناز) میزان ایین آنزیم در لیز گلبولی افزایش میابد, اندازه گیری بیلی روبین, که میزان بیلی روبین غیر کنپوگه نیز در این آنمی افزایش دارد.

4- الکتروفورز پروتئین:

در آنمی همولیتیک هموگلوبین آزادد شده به هاپتوگلوبین متصل میشود بنابراین این پروتئین کاهش میابد.

5- تست کومبس غیر مستقیم:


در این تست به دنبال آنتی بادی های ناکامل از کلاس IgG و IgA هستیم. این آنتی بادی ها در برخی از افراد گلبولهای قرمز را حساس کرده و در نهایت با فعالسازی کمپلمان باعث لیز آنها میشوند . این آنتی بادی ها معمولا منشا آنمی همولیتیک گرم میباشند.

6- تست کومبس مستقیم:


برای بررسی وجود آنتی بادی از کلاس IgM که باعث ایجاد آنمی همولیتیک سرد میشوند کاربرد دارد.

 ۷- بررسی ادرار از نظر وجود بیلی روبین, اوروبیلینوژن, هموسیدرین و هموگلوبین.

معمولا هموسیدرین و هموگلوبین بیشتر در آنمی های همولیتیک با لیز داخل عروقی در ادرار دیده میشوند.

تقسیم بندی آنمی های همولیتیک:

آنمی های همولیتیک همانطور که ذکر گردید بر اساس عوامل مختلف ارثی و یا اکتسابی اتفاق میافتند بنابراین در قدم اول میتوان این انمی را به ۲ گروه عمده ۱- ارثی ۲- اکتسابی تقسیم نمود.

1- آنمی های همولیتیک ارثی رانیز میتوان در چند گروه قرار داد که شامل:

۱-۱ آنمی ناشی از اختلالات غشایی:


مانند اسفروسیتوز ارثی، الیپتوسیتوز ارثی ، استوماتوسیتوز ارثی و پیروپویکیلیوسیتوز. در این اختلالات معمولا در پروتئینهای محیطی غشا که شامل انکرین و اسپکترین میباشند اختلال وجود دارد. ( اختلالات کمی و کیفی)

۲-۱ آنمی ناشی از اختلالات آنزیمی:

شامل فقر آنزیم G6PD، فقر آنزیم PK

3-1 آنمی ناشی از اختلالات هموگلوبین:


شامل هموگلوبینوپاتی هایی مانند تالاسمیو یا هموگلوبین S، C و...

2- آنمی های همولیتیک اکتسابی را میتوان در قدم بعدی به دودسته آنمی وابسته به عوامل ایمیون و آنمی غیر ایمیون تقسیم نمود.

آنمی های ایمیون نیز شامل 2دسته کلی زیر میباشند:

1- آنمی اتوایمیون:


در این آنمی ها خود فرد بر علیه اریتروسیتهایش آنتی بادی ساخته و باعث لیز آنها میشود، مانند: آنمی همولیتیک سرد و گرم، آنمی همولیتیک به دنبال عفونت با مایکوپلاسما و اپشتاین بار ویروس ، هموگلوبینوری حمله ی سرد، سندرم ایوان  Evan syndrome :در این سندرم آنتی بادی ضد پلاکت و اریتروسیتها در بدن فرد ساخته میشود و آنمی های همولیتیک اتوایمیون با علت ناشناخته.

2- آنمی الوایمیون:


در این آنمی در بدن فرد آنتی بادی بر ضد اریتروسیتهای فرد دیگر ساخته میوشد که این حالت در آنمی های بعد از نتقال خون در اثر ناسازگاری های خونی و همچنین در نوزاد در اثر ناسازگاری خونی مادر و جنین ایجاد شده و باعث ایجاد بیماری Hemolytic Disease of Newborn که به اختصار HDN مینامند میشود.

آنمی های غیر ایمیون اکتسابی نیز در اثر عوامل مختلفی مانند :

1- مصرف برخی از داروها مانند ریباویرین

2- سموم مانند سم حشرات

3- عوامل مکانیکی:

مانند جراحی قلب و یا اختلالات عروقی

4- عفونتها مانند مالاریا ، بابزیوز و...

5- آنمی همولیتیک میکرو آنژیوپاتیک مانند HUS ( دفع خون در ادرار به ویژه به دنبال عفونت با یکی از سوشهای باکتری E.coli) و TTP

6- آنمی همولیتیک ماکرو آنژیوپاتیک:


که در اثر عواملی مانند استفاده از دریچه ای مصنوعی قلبی اتفاق میافتد.

7- اختلالات غشایی :


مانند هموگلوبینوری حمله ای شبانه و بیماری های کبدی.

در تقسیم بندی دیگری نیز میتوان بر اساس محل لیز اریتروسیتها این آنمی ها را به 2 دسته 1- لیز داخل عروقی و 2- لیز خارج عروقی تقسیم نمود. معمولا آنمی های ارثی اغلب همراه با لیز خارجی همراه هستند.

 



ارسال در تاريخ یکشنبه هفتم اسفند 1390 توسط فاطمه
برای آغاز یک زندگی سالم، مسلماً چیزی جز سلامت و صحت طرفین ملاک نیست.
به همین منظور، عروس و داماد با مراجعه به محضر از انجام پاره‌ای آزمایشات مطلع می‌شوند. محضر، زوجین را با معرفی‌نامه عکس‌دار مهرشده به آزمایشگاه مي‌فرستد.


آزمایش اعتیاد
نمونه ادرار از زوجین به منظور شناسایی افرادی که ترکیبات تریاک را استعمال می‌کنند، گرفته می‌شود. مصرف مواد مخدر جزء ناهنجاری‌های اجتماع محسوب می‌شود، لذا دور از انتظار نیست اگر مصرف‌کننده این مواد که برای ازدواج مراجعه می‌کند سعی در مخفی نگه‌داشتن آن نماید (مثلاً از طریق تقلب در گرفتن نمونه ادرار).
بدین خاطر نمونه‌گیری در این بخش با حضور ناظر انجام می‌شود. در سیستم‌های قدیمی نظارت به کمک آینه‌های نصب‌شده روی دیوارهای اتاق نمونه‌گیری انجام می‌شد. اگرچه هنوز هم آزمایشگاه‌هایی بدین طریق نمونه‌گیری می‌کنند، ولی به کارگیری تکنولوژی دوربین‌های مداربسته در برخی آزمایشگاه‌ها ضمن رعایت اصول اخلاقی و احترام گذاشتن به شأن افراد، صحت نمونه‌گیری را هم تضمین می‌کند. اولین بار در تهران آزمایشگاه شهید هاشمی‌نژاد وابسته به مرکز بهداشت غرب تهران، در سال 1376 مجهز به این سیستم شد که رضایت‌مندی توأم مراجعه‌کننده و پرسنل ناظر را دربر داشت.
لازم به ذکر است انجام این آزمایش نیازی به ناشتا بودن ندارد و نمونه ادرار در لیوان یک‌بار مصرفی که در اختیار مراجعه‌کننده قرار می‌گیرد، گرفته می‌شود.
به طور کلی اگر آزمایش خاصی باید روی تعداد زیادی از افراد انجام شود، باید از تستی استفاده کرد که سریع نتیجه آن مشخص می‌شود. به این تست‌ها، تست‌های غربالگری می‌گویند، نتیجه منفی این تست‌ها با اطمینان قابل گزارش است ولی نتیجه مثبت آن‌ها را باید با روش تأییدی (جداسازی به روش کروماتوگرافی لایه نازک [TLC]) آزمایش کرد که البته به زمان بیشتری برای انجام آن نیاز است.
تست غربالگری عدم اعتیاد به کمک تست‌های نواری (Strip Test) یا (Rapid Test) انجام می‌شود. بدین ترتیب که قسمت جذب‌کننده این نوارها در داخل ادرار تازه قرار می‌گیرد و نتیجه حداکثر پس از 5 دقیقه قابل گزارش است. تکنیک به‌کار رفته در این نوارها ایمن و کروماتوگرافی است.
در تست عدم اعتیاد، جدا از مصرف ترکیبات تریاک، مصرف یک‌سری داروها باعث می‌شود نمونه ادرار با روش غربالگری نتیجه مثبت دهد، لذا با آزمایش تأییدی (TLC) باید مورد بررسی قرار گیرد. بیشترین دارویی که در روش غربالگری باعث نتیجه مثبت می‌شود، داروهای کدئین‌دار است. متأسفانه به دلیل مصرف بی‌رویه داروهای کدئین‌دار (به خصوص استامینوفن کدئین) تعداد مراجعین ازدواجی که نمونه‌هایشان برای آزمایش تأییدی کنار گذاشته می‌شود کم نیستند. از نظر آزمایشگاه جداسازی، یعنی جدا کردن افرادی‌ که ترکیبات تریاک مصرف کرده‌اند از کسانی که کدئین مصرف کرده‌اند. ولی از نظر زوحین یعنی پرداخت هزینه بیشتر و به هم خوردن برنامه‌ریزی‌های از پیش تعیین‌شده مراسم عقد.
برخی افراد داروهای کدئین را با تجویز پزشک مصرف می‌کنند لذا آزمایشگاه نمی‌تواند به همه تکلیف کند قبل از آزمایش دارو مصرف نکنید بلکه می‌تواند با اطلاع‌رسانی اعلام نماید حتی‌الامکان 72 ساعت قبل از آزمایش، از مصرف داروهای کدئین خودداری نمایید. بعضی از آزمایشگاه‌ها در تهران با مکاتبه به محضرها و پیغام روی نوار تلفن گویای خود می‌کوشند مشکلات مراجعین خود را در این خصوص کمتر کنند.
این امر باعث می‌شود کسانی هزینه آزمایش جداسازی را پرداخت نمایند که واقعاً مجبورند داروها را مصرف کنند و لذا انتظار بیش از وظیفه، از آزمایشگاه‌ نخواهند داشت.
این نکات به شما در انجام آزمایش و به آزمایشگاه در ارایه نتیجه صحیح کمک می‌کنند

1- مادر و دختری که کپی نتیجه آزمایش ازدواج یک سال قبلش را به همراه دارد، با داد و فریاد به مسؤول آزمایشگاه می‌گویند: «آزمایش شما نشان نداد که آقا معتاد است، ولی بعداً فهمیدیم تریاک مصرف می‌کرده و نتوانستیم ترکش دهیم؛ به خاطر همین کار به دادگاه کشید.» مادر که در عصبانیت دست کمی از دخترش ندارد ادامه می‌دهد: «ظاهراً آن موقع هم معتاد بوده، پس چرا آزمایش شما این را نشان نداده؟» پس از آرام کردن آن دو، مسؤول آزمایشگاه توضیح می‌دهد که وقتی کسی مواد مخدر مصرف می‌کند، بنا نیست این مواد جزء وجود فرد شود. مواد مخدر مثل هر چیز دیگر که وارد بدن می‌شود، به تدریج از بدن خارج می‌شود. بنابراین اگر کسی به خودش فرصت دهد و از مصرف مواد خودداری کند، نتیجه جوابش منفی خواهد شد. به عبارت دیگر جواب منفی فقط نشان‌دهنده وضعیت فرد در چند یا چندین روز اخیر است. لذا خانواده‌ها نباید با اتکا به این آزمایش مهر تأیید روی فردی بزنند و بررسی‌های رایج در عرف را رها کنند.

2- مراجعه‌کننده دیگری که برگه جواب مثبت در دست دارد به مسؤول آزمایشگاه می‌گوید من نه تنها دارو نخورده‌ام، بلکه سیگار هم نمی‌کشم. حالا حاضرم دوباره نمونه بدهم تا ثابت شود که شما اشتباه کرده‌اید. پس از پرسش و پاسخ‌های متعدد مشخص می‌شود که وی چند روز قبل به دلیل درد کمر، یک قاشق از شربت گیاهی قهوه‌ای‌رنگی را مصرف کرده است. مسؤول آزمایشگاه یادآوری می‌کند در اغلب داروهای شربت‌مانند که در عطاری‌ها موجود است و به عنوان ضد درد تجویز می‌شوند، ترکیبات تریاک به کار رفته است و از مصرف آن‌ها باید پرهیز کرد.

3- مورد دیگر فردی بود که اظهار می‌کرد یکی از بستگان نزدیک وی در خانه مواد مخدر مصرف می‌کند ولی تا به حال خودش مصرف نکرده، چطور آزمایش او مثبت شده است؟ با همین توضیحات جواب سؤال این فرد روشن است: افرادی‌که در معرض استنشاق مستقیم دود ناشی از مواد مخدر هستند، تا حد زیادی در معرض آلودگی قرار دارند و ممکن است نتیجه آزمایش آن‌ها مثبت باشد.

4- نگرانی بیش از اندازه پدر دختری باعث می‌شود داماد آینده‌اش را برای تست عدم اعتیاد به آزمایشگاه بیاورد. وی درخواست انجام آزمایش از نظر مواد اعتیادزای قدیمی و جدید را دارد. وی آن‌قدر از مواد مخدر وحشت‌زده است که در ادامه اظهار می‌کند: «ممکن است چیزی خورده باشد تا جوابش منفی شود؟» به وی توضیح داده می‌شود در حال حاضر ترکیبات تریاک چون شیوع بیشتری در کشور دارند، (به دلیل فراوانی آن و قیمت کمتر نسبت به سایر مواد اعتیادزا و بومی بودن آن در منطقه) بیشتر مورد توجه هستند و آزمایشگاه‌ها فقط برای شناسایی آن‌ها تجهیز شده‌اند. از نظر علمی وجود هیچ دارو یا ترکیب دیگری که در صورت مصرف نتیجه آزمایش را منفی کاذب نماید، اثبات نشده است. جهت اطمینان از صحت نمونه گرفته شده، pH نمونه و وزن مخصوص آن و درجه حرارت نمونه کنترل می‌شود.


تالاسمی
صفت ارثی یک ویژگی است که والدین به فرزندان خود منتقل می‌کنند. برخی از این صفت‌های ارثی باعث بروز یک بیماری می‌شوند، ولی برخی دیگر فقط یک ویژگی را توصیف می‌کنند.
مثلاً رنگ چشم، یک ویژگی است که توسط آن افراد را می‌توان توصیف کرد. فلانی رنگ چشمش آبی یا سبز است ... !
ولی تالاسمی یک صفتی است که بیماری را منتقل می‌کند. در این بیماری مغز استخوان قادر به ساختن مقادیر کافی از هموگلوبین طبیعی در گلبول‌های قرمز نیست. میزان کاهش هموگلوبین طبیعی در انواع مختلف تالاسمی‌ها متفاوت است. لذا در افرادی‌ که این صفت ارثی را دارند، تالاسمی به یک شکل بروز نمی‌کند.
در انتقال صفات ارثی از والدین به فرزندان به دو نکته توجه نمایید:
1- بروز صفت‌های ارثی تابع قانون احتمالات است، یعنی انتظار نداریم پدر و مادری که یک صفت را دارا هستند، آن را حتماً به فرزندان خود منتقل کنند.
2- صفت‌های ارثی که به صورت بیماری خود را نشان می‌دهند، از تنوع زیادی برخوردارند. تعدادی از آن‌ها شیوع بیشتری دارند و پراکندگی این صفات در جوامع مختلف متفاوت است.

تالاسمی در ایران شایع‌ترین بیماری ژنتیکی است و از انواع تالاسمی‌ها، نوع بتا شیوع بیشتری دارد.
تالاسمی بتا خود به انواع مختلف تقسیم می‌شود. در انواع مختلف آن، میزان کاهش Hb طبیعی متفاوت است.
بتا تالاسمی مینور، نوعی بتا تالاسمی است که در آن کاهش Hb طبیعی مشکل حادی را ایجاد نمی‌کند، چون بدن با افزایش تعداد گلبول‌ قرمز خود این مشکل را تا حدودی جبران می‌نماید. این افراد اگر با کسی که این صفت را ندارد ازدواج کنند، هیچ خطری فرزندان آن‌ها را تهدید نمی‌کند و حداکثر ممکن است فرزندی مثل خود فرد، به صورت ناقل مینور متولد شود. ولی اگر با کسی که این صفت را دارد ازدواج کنند، 25 درصد احتمال دارد که فرزند مبتلا به تالاسمی ماژور به دنیا بیاید.
وقتی بدانید فراوانی ناقلین (بتا تالاسمی مینور) در جامعه ایران حداقل 1 نفر از هر 20 نفر است و این‌که هر سال بیش از 700 هزار داوطلب ازدواج از نظر تالاسمی با آزمایش خون غربال می‌شوند و از این تعداد 2500 زوج ناقل تالاسمی تشخیص داده می‌شوند، حتماً خواهید گفت چرا از سال 1376 برنامه ملی پیشگیری تالاسمی به طور رسمی در رأس برنامه‌های مراکز بهداشت سراسر کشور قرار گرفته است؟ چقدر دیر ...!

امروزه با وجود راه‌کارهایی که به کمک زوج ناقل مي‌آید تا از تولد فرزند مبتلا به تالاسمی ماژور جلوگیری کند، زوج‌های ناقلی پیدا می‌شوند که با وجود تمام مشاوره‌ها و آگاهی‌هایی که در واحد مشاوره تالاسمی به آن‌ها داده می‌شود، اصرار به ازدواج دارند. این تصمیم شاید حق مسلم آن‌ها باشد و البته هیچ مرجع قانونی حق بی‌توجهی به تصمیم آن‌ها را ندارد ولی تولد یک بچه مبتلا به تالاسمی ماژور تنها مشکل پدر و مادر وی نخواهد بود بلکه سیستم بهداشتی- درمانی هم که باید تاوان حس مسؤولیت‌پذیری خود را بپردازد، وظیفه دارد آن‌ها را تنها نگذارد؛ این زوجین پس از مشاوره‌های ویژه تالاسمی تشکیل پرونده می‌دهند و ضمن تأیید و تأکید بر تصمیم خود، زیر نظر مرکز بهداشت نزدیک محل سکونت خود قرار می‌گیرند.
البته لازم است قبل از بارداری جهش ژن بتاگلوبین زوج‌های مینور تعیین شود. نتیجه این آگاهی از جهش ژنی، بعداً در دوران بارداری خانم به تعیین الگوی وراثت جهش تالاسمی جنین کمک می‌کند.

برای تعیین وضعیت جنین از نظر تالاسمی ماژور نیاز به نمونه‌برداری در هفته 10 تا 12 با روش تکه‌برداری از پرزهای جفتی (CVS) یا در هفته 14 تا 16 با روش آمنیوسنتز است.
اگر پس از بررسی‌های لازم مشخص شود جنین ژن‌های جهش‌یافته والدین را دریافت کرده است، جنین به تالاسمی ماژور مبتلا است، که احتمال آن 25 درصد است. در این صورت سقط‌درمانی با مجوز پزشکی قانونی میسر است. البته در 75 درصد موارد هم احتمال دارد جنین سالم باشد. در این صورت بارداری ادامه می‌یابد.

بتا تالاسمی ماژور نوع شدید بیماری بتا تالاسمی است. در این نوع به دلیل کاهش هموگلوبین طبیعی، اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها با مشکل همراه است. بدن این افراد علی‌رغم فعالیت کلیه استخوان‌های خون‌ساز، قادر به جبران کمبود هموگلوبین طبیعی نیست. (فعالیت استخوان‌های خون‌ساز در ناحیه صورت سبب درشت شدن گونه‌ها و پیشانی در این افراد می‌شود). لذا هر چند وقت یک‌بار باید به این افراد خون سالم تزریق شود. تزریق خون باعث افزایش سطح آهن بدن می‌شود و برای جلوگیری از افزایش مسموم‌کننده آهن، تزریق آمپول دسفرال برای خارج کردن آهن اضافی ضروری است.


و اما روش غربالگری تالاسمی چگونه انجام می‌شود؟
برای شروع برنامه غربالگری ابتدا کلیه آزمایشگاه‌های ازدواج مجهز به دستگاه شمارش سلولی خودکار (سِل کانِتر) شده‌اند که عمده این دستگاه‌ها از نوع سیسمکس هستند. برای این آزمایش (آزمایش CBC) نیاز به حداقل 2 سی‌سی خون است که در ویال‌های محتوی ماده ضد انعقاد گرفته می‌شود. این خون برای مخلوط شدن با ضد انعقاد، حداقل 5 دقیقه روی دستگاهی به نام میکسر باید بچرخد و سپس به دستگاه داده شود. این دستگاه‌ها قادرند در کمتر از یک دقیقه حداقل 8 پارامتر و اندکس خونی را نشان دهند. نتایج حاصل از دستگاه‌ها ملاک تصمیم‌گیری‌ها است. لذا تعمیر و نگهداری این دستگاه‌ها و بررسی صحت و دقت آن‌ها دارای برنامه مدونی است و پرسنل فنی آزمایشگاه ملزم به رعایت آن‌ها هستند.
از بین پارامترها و اندکس‌های خونی آن‌چه در وهله اول به آن توجه می‌شود MCH و MCV است.
MCH متوسط غلظت هموگلوبین و MCV متوسط حجم گلبول‌های قرمز نشان می‌دهد برای MCH مقادیر بیش از 27 و برای MCV مقادیر بیش از 80، (و البته کمتر از 100) نرمال تعریف شده است.
در طرح غربالگری تالاسمی، هدف، شناسایی زوج ناقل صفت تالاسمی است که تصمیم دارند با یکدیگر ازدواج کنند. لذا اگر یکی از طرفین صفت تالاسمی را نداشته باشد مشکلی برای آینده زندگی مشترکشان پیش نخواهد آمد. بدین منظور در ابتدا نمونه آقا گرفته می‌شود و در صورت نیاز از خانم نمونه‌گیری می‌شود.

چرا ابتدا از مردان خون‌گیری انجام می‌شود؟
دلیل آن این است که تعداد زیادی از زنان در جامعه به کم‌خونی حاصل از فقر آهن مبتلا هستند. در این بیماری اندکس‌های مورد نظر مثل تالاسمی مینور کمتر از حد نرمال است و از آن‌جایی که ملاک غربالگری فقط اندکس‌های فوق است، بنابراین مجبور خواهیم بود در مقابل این خانم‌ها، مردان بیشتری را مورد بررسی قرار بدهیم.
هر نمونه پس از اندازه‌گیری پارامترهایش توسط دستگاه، اگر مقادیر یکی یا هر دو اندکس مورد نظر را کمتر از حد نرمال را نشان دهند به عنوان مشکوک در نظر گرفته می‌شوند تا اقدامات بعدی انجام شود.
اقدام بعدی فراخواندن خانم مورد نظر برای نمونه‌گیری خون و بررسی اندکس‌های وی می‌باشد. در صورتی که خانم نرمال باشد، وضعیت آقا برای ازدواج از نظر صفت تالاسمی اهمیتی ندارد لذا بدون مشاوره ویژه، جواب آن‌ها صادر می‌شود.
اگر هر دو نفر اندکس‌های پایین داشته باشند (زوج مشکوک به تالاسمی)، توسط پزشک مشاوره تالاسمی تحت مشاوره ویژه قرار می‌گیرند. در اولین اقدام وضعیت آهن بدن آن‌ها مورد ارزیابی قرار می‌گیرد، در صورت نیاز یک دوره درمان آهن تجویز می‌شود.
پس از سپری شدن طول درمان، نمونه‌گیری انجام و نتیجه از نظر مقادیر اندکس‌ها، مجدد ارزیابی می‌شود. در صورت عدم تصحیح اندکس‌های مورد نظر، برای هر دو نفر اندازه‌گیری Hb A2 درخواست می‌شود. نتایج حاصل از پیگیری‌های پزشک مشاور بر اساس یک معرفی‌نامه در اختیار زوجین قرار می‌گیرد تا با مراجعه به یکی از مراکز مشاوره ژنتیک مورد تأیید و معرفی شده از وزارت بهداشت، وضعیت صفت تالاسمی در آن‌ها به طور قطعی مشخص شود.
Hb A2 یکی از انواع هموگلوبین‌های طبیعی است که در یک فرد نرمال حداکثر 5/3 درصد از مقدار هموگلوبین کل را تشکیل می‌دهد. مقدار بیش از آن (حداکثر تا 7 درصد)، تشخیص تالاسمی را قطعی می‌کند. ولی مقادیر در حد نرمال در افراد مشکوک، تالاسمی را رد نمی‌کند. لذا در این غربالگری مقادیر بالای آن دارای ارزش است.
در آزمایشگاه ژنتیک، جهش‌های ژنی هموگلوبین از نظر صفت تالاسمی مورد بررسی قرار می‌گیرد. پس از آن متخصص ژنتیک نظر خود را به مشاور تالاسمی اعلام می‌کند. در صورتی که صفت تالاسمی در هر دو نفر یا یکی از زوجین تأیید نشود، پایان مشاوره ویژه برای آنان خواهد بود. ولی اگر هر دو نفر ناقل تشخیص داده شوند، پس از اطلاع‌رسانی کامل در مورد آینده مشترکشان، تصمیم‌گیری برای ازدواج به عهده خودشان گذاشته می‌شود. اگر منصرف شوند پرونده آن‌ها بسته می‌شود، ولی اگر اصرار به ازدواج داشته باشند پس از تکمیل فرم‌های لازم مجوز ازدواج برای آن‌ها صادر خواهد شد و نیز به مرکز بهداشت محل سکونتشان معرفی می‌شوند و از طریق کارشناسان آن مرکز وضعیت بارداری خانم پیگیری می‌شود تا اقدامات لازم در زمان بارداری برای تشخیص وضعیت صفت تالاسمی در جنین قبل از ماه چهارم بارداری انجام شود تا در صورت نیاز مجوز سقط جنین صادر شود.
برای اجرای دستورالعمل شناسایی زوج ناقل تالاسمی تا رسیدن به یک نتیجه قطعی و مطمئن، گاهی 2 تا 3 ماه زمان نیاز است. از طرف دیگر زوجی که به آزمایشگاه مراجعه می‌کنند و قبل از نتیجه آزمایشات، مراسم ازدواج خود را برنامه‌ریزی کرده‌اند و فقط منتظر جواب آزمایش هستند، اگر به آن‌ها گفته شود باید منتظر بمانند تا بررسی‌های لازم نتیجه قطعی را مشخص کند، روزهای انتظار، دوران سختی را توأم با فشارهای روحی- روانی برای آن‌ها به دنبال خواهند داشت.
به جای ناراحتی و دلخوری، همراهی زوجین با سیستم بهداشتی و پرسنلی که در این خصوص تلاش می‌کنند تا امروز و آینده آن‌ها را شفاف به خودشان نشان دهند، کمک بزرگی به اجرای دقیق دستورالعمل موجود و نتیجه‌گیری سریع‌تر خواهد کرد. و چه بهتر خواهد بود اگر بررسی تالاسمی با یک آزمایش ساده CBC در ابتدای آشنایی یک زوج انجام شود تا مشکلات روحی و مالی کمتری را متوجه خانواده‌ها کند.
در پایان این قسمت ذکر این نکته ضروری است که بیماری‌های ژنتیکی زیادی وجود دارند ولی به طور رسمی و قانونی هنگام ازدواج بررسی نمی‌شوند. در صورت نیاز، خود زوجین از طریق مراکز مشاوره ژنتیک آن‌ها را باید پیگیری کنند. ضرورت این پیگیری فقط به کسانی که ازدواج فامیلی انجام می‌دهند برنمی‌گردد، بلکه در هر دو خانواده پسر یا دختری که با هم ازدواج می‌کنند اگر مثالی از نقص ژنتیکی، سقط‌های مکرر، مشکلات مادرزادی در وابستگان وجود دارد باید این پی‌گیریها انجام گیرد.



ارسال در تاريخ سه شنبه سوم آبان 1390 توسط فاطمه


بیماران باید در زمان انجام هر یک از آزمایشات از آموزش لازم بهره مند گردند. بدون شک آگاهی و اطلاع بیماران در این زمینه بر انجام صحیح آزمایش مورد نظر و کسب نتایج بهتر و صحیح تر موثر خواهد بود. هر بیمار سوالاتی از قبیل: چه نمونه ای باید برای انجام آزمایش در اختیار آزمایشگاه قرار داد؟ آیا این آزمایش نیاز به ناشتایی دارد؟ آیا داروهایی که مصرف می کند بر نتایج آزمون تاثیر می گذارد؟ و غیره را در ذهن خود دارد. آنچه مسلم است اینکه پاسخ به تمامی این سوالات در قالبی کلی و کلیشه ای امکان پذیر نیست، بلکه روش صحیح آن است که به هر مورد به صورت جداگانه پرداخته شود. در این قسمت که به عنوان نخستین وب سایت راهنمای بیماران در زمینه مسائل آزمایشگاهی می باشد، به توضیح چندین تست رایج می پردازیم.

آزمایش هموگلوبین خون

هموگلوبین در گلبولهای قرمز خون وجود دارد. این ماده با اکسیژن و گاز کربنیک ترکیب شده، به گلبولهای قرمز اجازه انتقال این گازها بین شش ها و بافت های بدن را می دهد. در این آزمایش جرم هموگلوبین در 100 میلی لیتر خون تعیین می شود. غلظت هموگلوبین ارتباط نزدیکی با تعدا گلبولهای قرمز خون دارد. هدف از انجام این آزمایش تعیین و اندازه گیری کم خونی یا غلیظ شدن خون است. بیماران عزیز باید بدانند برای انجام این آزمایش، نیازی به محدودیت غذا یا مایعات نیست. این آزمون نیاز به یک نمونه خون دارد. انجام این آزمایش در شیرخواران و بچه های کوچک از طریق گرفتن مقدار کمی خون از انگشت یا نرمه گوش قابل انجام است. غلظت هموگلوبین بر اساس سن بیمار، جنس او و بر اساس نوع نمونه خون گرفته شده بیمار متفاوت است، ولی بطور کلی مقادیر 16 – 12 میلی گرم در دسی لیتر در زنان و 18 – 14 میلی گرم در دسی لیتر در مردان طبیعی در نظر گرفته می شود. معهذا تفسیر نهایی نتیجه آزمایش بر عهده پزشک مربوطه است.

آزمایش قند خون ناشتا (FBS)

آزمایش قند خون ناشتا که تحت عنوان آزمون گلوکز ناشتا نامیده می شود، میزان قند خون را پس از 12 تا 14 ساعت ناشتا بودن اندازه گیری می کند. هدف از انجام این آزمایش یافتن مبتلایان به بیماری دیابت و نیز بررسی اثرات درمان و رژیم غذایی در مبتلایان به دیابت است. بیمار باید 12 تا 14 ساعت قبل از آزمایش ناشتا باشد. این آزمایش به یک نمونه خون نیاز دارد. پس از آزمایش در صورتی که تورمی در محل نمونه گیری احساس نمودید از حوله گرم جهت کمپرس ناحیه مذکور استفاده نمایید. بعلاوه عذاهای متعادل یا خوراک مختصری صرف کنید. بیماریهای اخیر، عفونت یا حاملگی می تواند سطح قند خون را افزایش و ورزش سنگین می تواند آن را کاهش دهد. بهتر است که قند خون ناشتا در محدوده 110 – 70 میلی گرم در میلی لیتر باشد، ولی به هر صورت تفسیر نتایج آزمایش تنها توسط پزشک مربوطه قابل قضاوت و بررسی است.

آزمایش کلسترول خون

کلسترول یکی از انواع چربی های موجود در بدن انسان است که علاوه بر جذب از رژیم غذایی، در کبد و سایر بافت های بدن از چربی های غذایی ساخته می شود. رژیم غذایی حاوی مقادیر اندک چربی های اشباع شده (چربی های گیاهی)، مقدار کلسترول را کم می کند. مقدار بالای کلسترول بدن می تواند با افزایش خطر بیماری های قلبی و عروقی همراه باشد. مقدار کلسترول خون باید حداقل هر 5 سال یکبار در افراد 21 سال به بالا اندازه گیری شود. بیماران باید بدانند که آزمایش کلسترول خون غلظت کلسترول و سوخت و ساز آن را در خون بررسی می کند. ناشتا بودن برای بررسی کلسترول به تنهایی ضروری نیست، ولی اگر این آزمایش در کنار سایر آزمایشات بررسی چربی ها انجام شود، ناشتا بودن لازم خواهد بود. کلسترول علاوه بر اینکه از رژیم غذایی جذب می گردد، در کبد و سایر بافتهای بدن نیز از چربی های اشباع شده غذایی ساخته می شود. نکته قابل توجه این است که بدن انسان می تواند تمام کلسترول مورد نیاز خود را تولید کند. مقدار کلسترول خون بر اساس سن و جنس و بیماری های زمینه ای از قبیل دیابت در افراد مختلف فرق می کند، ولی در هر صورت بهتر است که مقدار آن کمتر از 200 میلی گرم در دسی لیتر باشد. توجه داشته باشید که حاملگی، فصول زمستان و پاییز، مصرف ویتامین و داروهای تری فلئوپرازین، قرص های ضد بارداری و اپی نفرین سبب افزایش میزان کلسترول و داروهایی چون کلوفیبرات، کلستیرامین، هالوپریدول، تتراسایکلین، فصول بهار و تابستان موجب کاهش کلسترول می شوند.

آزمایش تری گلیسیرید خون

تری گلیسیرید شایع ترین نوع چربی در بدن انسان است که از قندها، چربی های حیوانی یا روغن گیاهی در بدن تولید می شود. این ماده که منبع اصلی انرژی مستقیم و ذخیره ای بدن است، انرژی را بطور موثری برای مصرف سلولها حمل می کند. این آزمایش برای بررسی مقدار تری گلیسیرید که فرم اصلی ذخیره ای چربی در بدن است و حدود 95 درصد بافت چربی را می سازد، انجام می شود. لازم به ذکر است که سطوح بالای تری گلیسیرید نیز یک فاکتور خطرناک برای بیمارهای عروق قلبی است. بیماران گرامی باید بدانند که این آزمایش به شناخت اختلالات سوخت و ساز چربی کمک می کند. تری گلیسیریدها به شدت تحت تاثیر غذاهای حاوی چربی اند. پس از مصرف این غذاها سطح تری گلیسیرید افزایش یافته و 4 ساعت بعد به حداکثر می رسد. بیماران باید از مصرف غذا در 14 ساعت پیش از آزمون و مصرف الکل در 24 ساعت پیش از آزمون اجتناب نمایند، اما مصرف آب هیچ محدودیتی ندارد. اگر بیمار دچار تب یا عفونت باشد ممکن است در نتایج آزمون اختلال ایجاد شود. داروهایی که بر صحت نتایج تاثیر می گذارند شامل داروهای پایین آورنده چربی، کورتیکوستروئیدها، استروژن و بعضی از داروهای ادرار آور است. بیمار باید پیش از دادن نمونه 5 دقیقه دی حرکت بنشیند. مقدار تری گلیسیرید به سن و جنس بستگی دارد. به صورت کلی میزان قابل قبول در بیماران غیر دیابتی کمتر از 200 میلی گرم در دسی لیتر است. البته این میزان باید در بیماران دیابتی پایین تر باشد.

آزمایش اسید اوریک

این آزمایش که در گذشته برای تشخیص نقرس استفاده می شد، مقادیر اسید اوریک سرم را اندازه می گیرد. در واقع هدف از انجام این آزمایش، تایید و تشخیص نقرس یا کمک به تشخیص اختلالات کار کلیه است. بیمار باید 8 ساعت پیش از انجام این آزمایش ناشتا باشد. میزان طبیعی غلظت اسید اوریک در آقایان 8 – 3/4 میلی گرم در دسی لیتر و در خانم ها 6 – 3/2 میلی گرم در دسی لیتر است. باید توجه داشت که گرسنگی شدید، رژیم غذایی حاوی گوشت قرمز، فشار عصبی و مصرف الکل می تواند سطح اسید اوریک را بالا ببرد. مصرف مقادیر بالای آسپرین ممکن است سطح اسید اوریک را کاهش دهد. استامینوفن، ویتامین C، لوودوپا و مصرف مقادیر پایین آسپرین می تواند سطح اسید اوریک را افزایش دهد.

آزمایش معمول ادرار

آزمایش معمول ادرار برای بررسی اختلالات ادراری و سایر اعضای بدن مهم است. این آزمایش رنگ و شفافیت و یا کدورت ادرار را ارزیابی کرده، PH و وزن مخصوص ادرار را نشان می دهد و همچنین پروتئین، گلوکز و اجسام کتونی را تعیین و اندازه گیری می کند. به علاوه برخی از سلولها مانند سلولهای سفید و قرمز خونی و سلولهای مفروش کننده مجاری ادراری نیز در آزمایش ادرار بررسی می شوند. هدف از انجام این آزمایش شناخت بیماریهای کلیوی و ادراری و همچنین بسیاری از بیماریهای سایر اعضای بدن است. در واقع پزشک معالج از طریق این آزمایش عملکرد کلی بدن را ارزیابی می نماید. بیماران باید بدانند که نیازی به محدودیت رژیم غذایی و یا مایعات نیست ولی باید از ورزش شدید پیش از انجام آزمایش خودداری نمود. نمونه ادرار باید بلافاصله به آزمایشگاه ارسال شود. در صورتیکه این زمان بیش از یک ساعت طول می کشد، باید آن را در یخچال قرار داد. تفاوتهای طبیعی در نتایج آزمایشات می تواند ناشی از رژیم غذایی، استفاده از داروهای خاص، زمان جمع آوری نمونه و عوامل دیگر باشد. مصرف آنتی بیوتیک ها و ویتامین ها می تواند سبب تغییر بوی ادرار شود. بعلاوه مصرف انواع و اقسام داروها می تواند سبب تغییراتی از قبیل وجود خون در ادرار، تغییر اسیدیته ادرار، دفع قند، دفع پروتئین و غیره گردد. عوامل دیگری چون تب، در معرض سرما قرار گرفتن، فشار روانی و عاطفی، ورزش شدید و نیز بیماریهایی چون هپاتیت، دیابت، فشار خون بالا و غیره سبب تغییراتی در ترکیب شیمیایی ادرار می شوند. از جمله این تغییرات می توان به دفع پروتئین از طریق ادرار اشاره نمود. معمولا قند در ادرار دیده نمی شود، ولی ممکن است در بعضی شرایط طبیعی در ادرار یافت شود. گلوکز شایعترین نوع قندهای ادرار است. وجود گذرای قند در ادرار می تواند ناشی از فشار عاطفی یا بارداری بوده و ممکن است پس از مصرف غذاهای حاوی کربوهیدرات (مواد قندی) بالا به وجود آید. بیماران گرامی در زمان آزمایش ادرار حداقل باید به نکات زیر توجه کنند: 1- از ورزش شدید پیش از دادن نمونه اجتناب نمایند، زیرا سبب عدم دقت نتایج حاصله می گردد. 2- استفاده از بتادین سبب پاسخ منفی کاذب در آزمون بررسی خون موجود در ادرار می شود. 3- عدم موفقیت در جمع آوری صحیح ادرار و دیر فرستادن نمونه به آزمایشگاه می تواند بر دقت آزمایش تاثیر بگذارد.

آزمون مدفوع برای یافتن انگل و تخم انگل ها

آزمون مدفوع می تواند انواع مختلفی از انگل های روده ای را مشخص کند. بعضی از انگل ها به صورت همزیستی غیر بیماریزا در بدن زندگی می کنند و بعضی دیگر منجر به بیماری های روده ای می شوند. شایعترین انگل ها در ایران عبارتند از: کرم کدوی گاوی (تنیا)، کرم لوله ای (آسکاریس)، کرمک یا کرم های سنجاقی، انگل تاژک دار ژیاردیا و آمیب انتامباهیستو لیتیکا. بیماران باید بدانند که این آزمایش عفونت های انگلی روده را مشخص می کند. آنان باید برای مدت 7 تا 10 روز پیش از انجام این آزمایش از درمان با روغن کرچک یا روغن های معدنی، بیسموت، منیزیم یا ترکیبات ضد اسهال، تنقیه با باریم و مصرف آنتی بیوتیک ها خودداری نمایند. انجام این آزمایش مستلزم تهیه سه نمونه مدفوع است که باید یک روز در میان یا سه روز در میان تهیه شود. برای اثبات وجود آمیب حتی ممکن است تا شش نمونه لازم باشد. نمونه مدفوع باید مستقیما در ظرفی که از طرف آزمایشگاه در اختیار بیمار قرار می گیرد، جمع آوری گردد. اگر بیمار بستری است نمونه را در یک لگن خشک جمع آوری نموده و سپس با استفاده از آبسلانگ نمونه را به ظرف نگهدارنده برچسب دار منتقل می کنند. نمونه مدفوع نباید با ادرار یا آب آلوده شود، زیرا ادرار می تواند برخی از انگل های فعال را از بین ببرد. بیماران باید نمونه جمع آوری شده را بلافاصله به آزمایشگاه ارسال کنند. اگر انجام آزمون حداکثر تا 30 دقیقه پس از جمع آوری نمونه امکان پذیر نباشد، لازم است نمونه در یخچال قرار داده شده یا مواد نگهدارنده به آن اضافه شود.



ارسال در تاريخ سه شنبه سوم آبان 1390 توسط فاطمه
آزمايش کامل خون، همان آزمايش معروفي است که تعداد سلول‌هاي اصلي خون طي آن اندازه‌گيري مي‌شود ...

آزمايش خون يا CBC يا complete blood count به معناي «شمارش کامل خون» ، يکي از ابتدايي‌ترين و در عين حال اصلي‌ترين آزمايشاتي است که مي‌تواند زمينه تشخيص بسياري از بيماري‌ها را فراهم آورد و از همه مهم تر، بيانگر شرايط کلي و حياتي بدن است.

براي آشنايي بيشتر با اجزاي اين آزمايش و فهميدن اينکه معني آن چند حرف انگليسي مثل RBC يا HCT با اعدادي که روبه‌رويشان نوشته مي‌شود چيست، مي‌توانيد مطالب زير را دنبال کنيد.

RBC يا(Red blood cell )

RBC مخفف سلول‌ قرمز خون است. اين سلول‌هاي قرمز خون يا همان گلبول‌هاي قرمز، در واقع اصلي‌ترين قسمت خون و عامل رنگ قرمز آن هستند. خود اين رنگ قرمز به دليل وجود ماده‌اي به نام هموگلوبين است که به گلبول‌ قرمز کمک مي‌کند تا اصلي‌ترين وظيفه خود يعني حمل و نقل اکسيژن و دي‌اکسيدکربن را انجام دهد.

به طور خلاصه، گلبول‌هاي قرمز، اکسيژن را از ريه به بقيه سلول‌هاي بدن حمل مي کنند.

مقادير طبيعي : بين 4/7 تا 6/1 ميليون در هر ميکرو ليتر خون است. اين عدد براي خانم‌ها مقداري کمتر و در کودکان مقداري بيشتر است.

چه چيزهايي باعث کاهش RBC مي‌شود؟

خون‌ريزي‌هاي دستگاه گوارش مثل خونريزي معده يا روده، خون‌ريزي‌‌ از محل زخم، سوءتغذيه، کمبود آهن يا کمبود ويتامين B12 ، شکستن سلول‌هاي خوني يا هموليز آنها در اثر بعضي بيماري‌هاي خاص مثل فاويسم، بعضي مشکلات ژنتيکي مثل گلبول‌هاي قرمز داسي شکل ، مشکلات مغز استخوان ، بيماري هاي کليوي ، بيماري‌هاي مزمن، تومورهاي سرطاني و بيماري‌هاي روماتوييد (التهاب مفاصل).

چه چيزهايي باعث افزايش RBC مي‌شود؟

مقدار بالاي گلبول قرمز مي‌تواند نشان‌دهنده ظرفيت‌ بالاي حمل اکسيژن باشد. در بعضي از ورزشکاران و همچنين هنگام زندگي در ارتفاعات به خاطر کمبود اکسيژن هوا ، RBC افزايش مي يابد.

بيماري‌هاي ريوي يا کلا هر نوع بيماري‌ که هيپوکسي مزمن (کمبود اکسيژن طولاني مدت در بدن) ايجاد مي‌کند، مثل بيماري‌ قلبي مادرزادي ، باعث توليد بيشتر RBC مي‌شوند.

نکته:

- به طور طبيعي، گلبول قرمز بعد از توليد در مغز استخوان، 120 روز در خون زندگي مي‌کند و در آخر عمر خود خرد مي‌شود و به عناصر سازنده‌اش تبديل مي‌شود.

- مقدار RBC در طي بارداري به طور طبيعي کمي کمتر نشان داده مي‌شود، چون حجم قسمت مايع خون افزايش پيدا مي کند.

- عدد RBC در واقع مقدار دقيق گلبول‌هاي قرمز در 1ميلي‌ليتر خون است.

- بسته به آزمايشگاه و نوع کيت مورد استفاده، ممکن است مقياس شمارش اين سلول فرق کند.

- خوردن داروهايي مثل کلرامفنيکل هم باعث کاهش RBC مي‌شود.

WBC يا (white blood cell )

اين سه حرف مخفف «سلول‌هاي سفيد خون» يا گلبول‌هاي سفيد هستند. اندازه‌گيري مقدار گلبول‌هاي سفيد خون، يکي از روش‌هاي اصلي براي تعيين وجود عفونت در بدن است، چون اين سلول‌ها که جزو سيستم دفاعي بدن هستند، در بيماري‌هاي عفوني و غيرعفوني واکنش‌هاي مختلفي از خود نشان مي‌دهند.

شمارش WBCها دو جزء دارد: يکي مقدار کلي گلبول‌هاي سفيد در يک ميلي‌ليتر خون و دوم شمارش جزء به جزء اين سلول‌ها، چون گلبول‌ هاي سفيد خون، پنج نوع مختلف دارند که کم و زياد شدن هر کدام از اين انواع، معني خاص خود را خواهد داشت

کلمه «diff» که در جلوي CBC نوشته مي‌شود، درخواست براي شمارش همين انواع مختلف گلبول‌سفيد است.

مقادير طبيعي : در بزرگسالان و بچه‌هاي بالاتر از 2 سال مقدار گلبول‌سفيد بين 5 تا 10 هزار در هر ميلي‌ليتر خون طبيعي است.

محدوده خطر: WBC کمتر از 2500 و بيشتر از 30000 نشان‌دهنده بيماري‌هايي هستند که مي‌توانند گاهي خطرناک باشند.

چه چيزهايي باعث کاهش WBC مي‌شود؟

لکوپني يا کاهش گلبول‌سفيد به مقادير کمتر از 4 هزار گفته مي‌شود که معمولا در اثر نارسايي مغز استخوان، مسموميت دارويي ، عفونت بسيار زياد، سوءتغذيه، بيماري‌هاي خودايمني و ايدز به وجود مي‌آيد. در بسياري از انواع نارسايي‌هاي مغز استخوان، مثلا بعد از شيمي‌درماني،‌ راديوتراپي و ... هم اين مقدار کاهش مي‌‌يابد.

چه چيزهايي باعث افزايش WBC مي‌شود؟

افزايش گلبول‌سفيد، لکوسيتوز نام دارد و به مقادير بالاتر از 10هزار گفته مي‌شود که به طور معمول نشان‌دهنده عفونت، التهاب، تخريب بافت بدن، لوسمي يا سرطان خون است. ضربه و جراحت، استرس و تب هم مقدار WBC را افزايش مي‌دهد.

نکته:

- عمل اصلي گلبو‌ل‌سفيد مبارزه با عفونت و حذف عوامل خارجي و مزاحم از بدن است و در مواقع آلرژ‌ي‌ها هم اين سلول‌ها مسئول بروز واکنش هستند.

- تغيير هر کدام از انواع WBC معني خاص خود را دارد و ممکن است نشان‌دهنده عفونت با ميکروب (مثل باکتري يا ويروس) و يا حتي استرس باشد.

- فعاليت شديد بدني و ورزش سنگين هم براي مدتي باعث بالا رفتن تعداد WBC در خون مي‌شود. بارداري و زايمان هم اين مقدار را افزايش مي‌دهند.

اسيد اوريک:

اسيداوريک، محصول نهايي متابوليسم پورين ها در بدن است. پورين ها موادي هستند که به طور عمده در محصولات گوشتي وجود دارند. ميزان بالاي اين ماده در رژيم پُر پروتئين، نقرس و عفونت مشاهده مي شود و سطح پايين آن نشان دهنده ي رژيم کم پروتئين و کم موليبدنيوم(عنصر يافت شده در ترکيبات حيواني) است. ميزان نرمال آن در زنان بين 2 تا 7 ميلي گرم در دسي ليتر و در مردان بين2 تا 5/8 ميلي گرم در دسي ليتر است، البته در بسياري از آزمايشات به جاي بيان اسيداوريک، از blood urea که يا B.U.N يا B.U نشان داده مي شود، استفاده مي کنند. در اين صورت مقادير نرمال متفاوت خواهند بود و بايد حدود 10 تا 50 ميلي گرم در دسي ليتر باشد.

کراتي نين(Creatinine):

اين ماده نيز محصول شکست پروتئين است و سطح آن، انعکاسي از توده ماهيچه اي بدن مي باشد. سطوح پايين کراتي نين در اثر دريافت ناکافي پروتئين، بيماري کبدي و حاملگي مشاهده مي شود. افزايش ميزان آن نيز در مشکلات کليوي روي مي دهد ميزان نرمال کراتي نين در حدود  7/0 تا 4/1 است.

آلبومين :(Alb)

آلبومين عمده ترين پروتئين خون است که در کبد ساخته مي شود و در واقع مثل آنتي اکسيدان ها عمل مي کند و بافت ها و سلول ها را از آسيب راديکال هاي آزاد محافظت مي نمايد. آلبومين به محصولات دفعي، سموم و داروهاي مُضر که ممکن است به بدن آسيب بزنند متصل و موجب دفع آن ها مي شود. همچنين بافر عمده بدن است و تعادل اسمزي را حفظ مي کند. علاوه بر آن، آلبومين باعث انتفال بسياري از ويتامين ها، مواد معدني و هورمون ها در خون مي شود. هر چقدر ميزان آن بيشتر باشد، بهتر است. بيشترين مقدار مورد انتظار آلبومين حدود 5/5 مي باشد.

ترانس آمينازها(SGOT، SGPT):

اين آنزيم ها که به ترتيب آسپارتات ترانسفراز (AST) و آلانين ترانسفراز (ALT) نيز خوانده مي شوند، در ابتدا در کبد شناسايي شدند و به همين دليل به آنزيم هاي کبدي معروف هستند. بعضي از داروها، بيماري هاي کبدي، هپاتيت و بيماري هاي مجاري صفراوي منجر به افزايش اين آنزيم ها در خون مي شوند، البته مقادير کم آن ها ممکن است به دليل کمبود ويتامين B6 باشد. ميزان مناسب آن ها در محدوده وسيع 5 تا 40 قرار دارد.

آهن(IRON):

بدن براي ساخت هموگلوبين و انتقال اکسيژن به ماهيچه ها(ميوگلوبين) نياز به عنصر آهن دارد. اگر آهن بدن پايين باشد، تمام سلول هاي بدن به خصوص سلول هاي ماهيچه اي در بزرگسالان و سلول هاي عصبي در کودکان نمي توانند عملکرد مناسب خود را انجام دهند. ميزان مناسب آهن در محدوده 40 تا 155 قرار دارد و اگر در آزمايش فردي مقدار آن کمتر از محدوده نرمال بود، در آزمايش بعدي نياز به تست فريتين(براي تشخيص کم خوني دقيق تر است) مي باشد.

پروتئين کل :(total pro)

پروتئين کل که ميزان کل پروتئين را در خون نشان مي دهد، مقادير کم يا زياد آن نشان از بيماري خاصي ندارد، اما بيانگر اين مي باشد که براي يافتن علت آن به آزمايشات تکميلي دقيق تري نياز است.

لازم به ذکر مي باشد که در بررسي هماتولوژي خون، مقادير هموگلوبين و هماتوکريت، بيشترين ارتباط را با تغذيه دارند. در واقع هموگلوبين مهم ترين ناقل اکسيژن در بدن است و از دو قسمت گلوبين(بخش پروتئيني) و هِم(بخش حاوي آهن) تشکيل شده است. مقادير نرمال آن مابين 12 تا 16 مي باشد که البته کاهش مقدار آن نشان دهنده کم خوني و يا رژيم فقير و سوءتغذيه است. هماتوکريت هم نشان دهنده درصد گلبول هاي قرمز خون در کل حجم خون مي باشد. ميزان مناسب آن بين 36 تا 47 درصد بوده و کاهش آن شاخص مهمي در ارزيابي کم خوني است.

MCV هم که در بررسي هماتولوژي اندازه گيري مي شود، نشان دهنده ي سايز و حجم گلبول هاي قرمز است که در تشخيص نوع کم خوني مهم مي باشد. معمولاً در کم خوني فقر آهن قطر گلبول قرمز کم مي شود و در کم خوني  ناشي از کمبود ويتامين B12فولات، قطر گلبول قرمز بيشتر از ميزان طبيعي است.




ارسال در تاريخ سه شنبه سوم آبان 1390 توسط فاطمه
 

خون شناسی به مطالعه سلولهای خونی و انعقاد می‌پردازد. این علم مقدار و ساختمان و عمل سلولهای خونی ، پیش سازهای سلولهای خونی را در مغز استخوان ، ساختار‌های شیمیایی پلاسما و عمل پلاکتها و پروتئینهایی که در سیستم انعقادی دخالت دارند را بررسی می‌کند.

img/daneshnameh_up/8/89/b.19.gif

اطلاعات اولیه

خون بافت پیوندی تخصص یافته‌ای است که سلولهای آن در داخل ماده زمینه‌ای مایعی به نام پلاسما شناورند. حجم خون در یک فرد بالغ بطور متوسط ۵ لیتر می‌باشد. خون به واسطه گردش در داخل رگهای خونی اصلی ، توزیع مواد غذایی ، اکسیژن و حرارت در بدن و انتقال دی‌اکسید کربن و مواد زاید حاصل از فعالیت سلولها به ارگانهای دفعی است. خون در محیط خارج از بدن منعقد شده و به صورت لخته در می‌آید و قسمت محلول آن به صورت مایعی زرد و روشن به نام پلاسما ، از آن جدا می‌گردد.

برای جلوگیری از انعقاد خون به منظور مطالعات خونی مقداری هپارین یا سیترات به آن افزوده می‌شود. از نظر حجمی حدود ۵۵ درصد خون از پلاسما و ۴۵ درصد آن از سلولهای خونی تشکیل شده است. خون شناسی یا هماتولوژی بسیار متنوع بوده و بیشتر درباره آزمایشهای اساسی خون، خونسازی ، مطالعه انواع کم خونیها ، اختلالات گویچه‌های سفید و خصوصیات پلاکتهای خون و انعقاد خون صحبت می‌کند.

آزمایشهای اساسی خون

جمع آوری خون

خون مویرگی یا خون محیطی و خون وریدی برای آزمایشهای خون شناسی مناسب‌تر هستند. نمونه‌های خون وریدی ، ارجح‌تر هستند ولی بسیاری از اندازه‌گیریها را می‌توان روی خون نرمه گوش و سطوح کف دستی نوک انگشت انجام داد. برای سنجشهای خون شناسی خون را به سرعت در لوله‌های محتوی یک ماده ضد انعقاد مناسب ریخته و آنها را باهم مخلوط می‌کنند و چند قطره از آن روی لام قرار داده و گسترش تهیه می‌کنند.

هموگلوبینومتری

هموگلوبین جز اصلی گلبول قرمز بوده و پروتئینی است که وسیله انتقال اکسیژن و دی‌اکسید کربن می‌باشد. هموگلوبینومتری اندازه‌گیری غلظت هموگلوبین در خون است. کم خونی که عبارت از کاهش غلظت هموگلوبین خون ، شمارش گلبولهای قرمز یا هماتوکریت به زیر حدود طبیعی می‌باشد حالت بسیار شایعی است که عارضه متداول خیلی از بیماریها بشمار می‌رود. روش “سیان مت هموگلوبین” و روش “اکسی هموگلوبین” و روش اندازه‌گیری محتوای آهن ، مورد توجه می‌باشد.

هماتوکریت

هماتوکریت یک نمونه خون ، نسبت حجم گلبولهای قرمز به حجم کل خون است. هماتوکریت را ممکن است مستقیما بوسیله سانتریفوژ و روشهای ماکرو و میکرو اندازه‌گیری کنند و یا به صورت غیر مستقیم توسط دستگاههای اتوماتیک و از حاصلضرب MCV ( میانگین حجم گلبولی) در شمارش گلبولهای قرمز بدست می‌آورند.

شمارش سلولهای خون

شمارش گلبولهای قرمز ، سفید و پلاکتها را به صورت غلظت سلولها در واحد حجم خون بیان می‌کنند. واحد حجم برای شمارش سلولی ابتدا بر اساس ابعاد خطی محفظه هماسیتومتر (شمارشگر سلولی) ، میلیمتر مکعب بود. کمیته بین المللی استاندارد در خون شناسی ، واحد لیتر را به عنوان واحد حجم پیشنهاد می‌کند. روش نیمه اتوماتیک برای اندازه‌گیری تعداد گلبولهای قرمز صحت بیشتری نسبت به روش دستی دارد. در شمارش کل گویچه‌های سفید خون ، ۶ نوع سلول طبیعی آن را از هم جدا نمی‌کنند.

تهیه و رنگ آمیزی گسترش خون

بررسی گسترش خونی بخش مهمی از ارزیابی خون شناسی را تشکیل می‌دهد. قابل اعتماد بودن اطلاعات به دست آمده از بررسی گسترش خونی بستگی زیاد به تهیه و رنگ آمیزی خوب گسترشها دارد. هنگام مطالعه میکروسکوپی می‌بایست توزیع سلولها یکنواخت ، رنگ گلبولهای قرمز صورتی ، رسوب رنگ روی سطح لام حداقل و رنگ لام یکنواخت باشد.

سرعت رسوب گلبولی

وقتی خون سیاهرگی که به خوبی مخلوط شده در لوله‌ای عمودی قرار داده شود، گلبولهای قرمز به سمت ته لوله رسوب خواهند کرد. طول پایین رفتن سطح فوقانی ستون گلبولهای قرمز در مدت زمان معین ERS خوانده می‌شود و چندین فاکتور مانند پروتئینهای پلاسمایی و فاکتورهای گلبول قرمز در آن دخیل هستند. ERS دارای مراحل و روشهای متفاوتی است.

img/daneshnameh_up/3/38/b.11.jpg

خونسازی

در انسان گلبولهای قرمز ، گرانولوسیتها ، مونوسیتها و پلاکتها پس از تولد فقط در مغز استخوان تولید می‌شوند. ولی لنفوسیتها علاوه بر مغز استخوان و تیموس در اعضا ثانویه لنفاوی نیز ساخته می‌شوند. بیشتر سلولهای مغز استخوان پیش ساز سلولهای خونی هستند. سلولهای پیش‌ساز می‌توانند خود را تولید کنند و هم به سلولهای تمایز یافته‌تری تبدیل شوند.

بافتهای خونساز

اعضا یا بافتهایی که سلولهای خونی در آنها تولید می‌شوند را بافتهای خونساز می‌گویند. در جنین ، سلولهای خونی در کبد و مغز استخوان ساخته می‌شوند. اندکی پس از تولد خونسازی در کبد متوقف شده و مغز استخوان و تیموس در ساختن سلولهای خونی دخیل هستند.

کینتیک گلبولهای قرمز

تعادل بین ورود و خروج گلبولهای قرمز از گردش خون باعث می‌شود همیشه مقدار نسبتا ثابتی هموگلوبین در گردش خون باشد. ارزیابی خونسازی موثر و خونسازی غیر موثر و تخریب گلبولهای قرمز می‌توانند برای پی بردن به مکانیزم و علت کم خونی ضروری باشند.

کم خونیها

اگر غلظت هموگلوبینها یا هماتوکریت کمتر از حد پایین ۹۵ درصد فاصله مرجع برای آن سن ، جنس و شرایط جغرافیایی (ارتفاع) شخص باشد، می‌گوییم فرد دچار کم خونی است. علل کم خونی در سه مقوله پاتوفیزیولوژیک قرار دارد: نقص در تولید گلبولهای قرمز ، از دست دادن خون و افزایش تخریب گلبولهای قرمز (همولیزَ) که بیش از توان مغز استخوان برای جبران آن باشد. کم خونیها را بر اساس ریخت شناسی گلبولهای قرمز تحت عناوین ماکروسیستیک ، نوروموسیستیک یا میکروسیستیک طبقه‌بندی می‌کنند که برای تشخیص افتراقی آنها مهم است.

اختلالات گویچه‌های سفید

بررسی کمی گویچه‌های سفید شامل شمارش کل گویچه‌های سفید (WBC) و شمارش نسبی و مطلق اشکال مختلف آنها می‌باشد. اصطلاح لکوسیتوز به معنای افزایش کل گلبولهای سفید و لکوپنی به معنی کاهش کل گلبولهای سفید از حد طبیعی است. لوسمی ، تکثیر یا تجمع بدخیمانه سلولهای سازنده لکوسیتها همراه یا بدون مشاهده در خون محیطی است. معمولا لکوسیتوز یاخته‌های غیر طبیعی در گردش خون در بافتهای غیر خونساز نیز دیده می‌شوند.

img/daneshnameh_up/f/fd/b.2.jpg

انعقاد خون

توقف خونریزی به تشکیل توده پلاکتی اولیه و ایجاد لخته پایدار فیبرینی بستگی دارد. چگونگی بررسی و شناخت واکنشهای شیمیایی که از تحریک اولیه خونریزی تا تشکیل نهایی لخته پایدار موجب هموستازی می‌شوند بیشترین اهمیت دارد. بنابراین نخست باید از چگونگی وقوع طبیعی واکنشهای متوالی اطلاع حاصل نمود و بعد بر اساس فاکتور یا فاکتورهای خاص مسئول ، نوع ناهنجاری را مشخص کرد.

ارتباط با سایر علوم

خون شناسی با رشته‌های مختلف پزشکی و علوم پایه از جمله ایمنی شناسی ، ژنتیک مولکولی و ژنتیک پزشکی و انسانی ارتباط نزدیک دارد.



ارسال در تاريخ چهارشنبه بیستم مهر 1390 توسط فاطمه
 
ژن درمانی شامل وارد کردن یک ژن به داخل یک سلول با هدف رسیدن به نوعی اثر درمانی است با انتقال نسخه‌های واجد عملکرد ژن مربوط به بیمار اصلح خصوصیات برگشت پذیر فنوتیپ جهش یافته امکان پذیر می‌شود.

مقدمه

بیماریهای ژنتیکی را می‌توان در سطوح متعدد ، در مراحل گوناگون دور از ژن جهش یافته درمان کرد. فناوری DNA نو ترکیب ، مد نظر قرار دادن بیماریهای ژنتیکی در بنیادی‌ترین سطح ، یعنی ژن را امکان پذیر کرده است. یکی از این روشهای درمانی ، ژن درمانی است. هدف از ژن درمانی ، بهبود بخشیدن به سلامت بیمار از طریق اصلاح فنوتیپ جهش یافته است. برای این منظور ، تحویل ژن طبیعی به سلولهای پیکری (نه زاینده) لازم است. وارد کردن یک ژن به داخل سلولهای پیکری ممکن است به ۳ منظور لازم باشد.

  • امکان دارد، ژن درمانی قادر به جبران کردن یک ژن جهش یافته سلولی که نوعی جهش از دست دهنده عملکرد دارد، بکار برود. مثلا برای درمان بیماری مغلوب اتوزومی فنیل کتونوریا.
  • می‌توان ژن درمانی را برای جایگزینی یا غیر فعال کردن یک ژن جهش یافته غالب که فرآورده غیر طبیعی آن موجب بیماری می‌شود انجام داد مانند بیماری هانتیگتون.
  • گسترده‌ترین کاربرد احتمالی ژن درمانی در رسیدن به اثری فارماکولوژیک ، جهت مقابله با آثار یک ژن یا ژنهای جهش یافته سلولی یا مقابله با ایجاد بیماری به طریق دیگر باشد. مبتلایان به بیماری اکتسابی از جمله سرطان ، از این روش بهره می‌برند.

حداقل شرایط لازم برای ژن درمانی اختلال ژنتیکی

  • شناسایی جایگاه ژنی درگیر یا حداقل اساس بیوشیمیایی آن اختلال.
  • بار قابل توجه تبادل توجه بیماری و نسبت مطلوب خطر.
  • داشتن فایده در مقایسه با درمانهای دیگر.
  • آگاهی کافی از اساس مولکولی بیماری.
  • اجزای تنظیم کننده مناسب برای ژن انتقال یافته.
  • یک سلول هدف مناسب با نیمه عمر ترجیحا طولانی یا قابلیت همانند سازی خوب در داخل بدن.
  • اطلاعات کافی از مطالعات سلولهای کشت داده شده.

خصوصیات ژن انتقال یافته

یک ژن انتقال یافته اکثرا از یک DNA مکمل تحت کنترل توالی پیشبری که ممکن است، لزوما پیشبر طبیعی ژن نباشد تشکیل شده است. عناصر تنظیم کننده باید طوری انتخاب شوند که ژن در سطوح کافی در سلولهای هدف رونویسی شود و در صورت لزوم به پیامهای تنظیم کننده ضروری پاسخ دهد.

خصوصیات سلول هدف

یکی از ملاحظات مهم در انتخاب سلول هدف مناسب این است که نیمه عمر طولانی در بدن یا قابلیت همانند سازی چشمگیر داشته باشد تا اثر زیستی انتقال ژن واجد دوام لازم باشد. سلولهای هدف ایده‌آل ، سلولهای بنیادی یا سلولهای اجدادی با قابلیت همانند سازی بالا می‌شوند که از آنها می‌توان به سلولهای بنیادی مغز استخوان اشاره کرد. همچنین سلولهای آندوتلیال ممکن است اهداف بویژه مفیدی برای انتقال ژن باشند. زیرا دیواره‌های عروق خونی را مفروش می‌کنند. سلول هدف باید پروتئینها یا لیگاندهای دیگر لازم برای فعالیت زیستی را نیز فراهم کند.

روشهای انتقال ژن

روش اول

وارد کردن ژن به داخل سلولهای کشت داده شده از بیمار در خارج بدن و سپس وارد کردن سلولها به بدن بیمار پس از انتقال ژن است.

روش دوم

روش دوم ، تزریق کردن مستقیم ژن به داخل بافت یا مایع خارج سلولی مورد نظر از طریق ناقلهای ویروسی و ناقلهای غیر ویروسی است. فناوری ناقلهای غیر ویروسی ، هنوز در مراحل مقدماتی است.

ناقلهای ویروسی

ناقل ایده‌آل برای ژن درمانی باید بی‌خطر باشد، به راحتی ساخته شود، به آسانی وارد بافت هدف گردد، بروز مادام‌العمر ژن مورد نظر در سطوح مناسب را فراهم کند. از انواع این ناقلها می‌توان به رترو ویروسها و آدنوویروسها اشاره کرد. از مزایای ناقلهای ویروسی این است که قادرند وارد هر سلولی در جمعیت هدف شوند.

ناقلهای غیر ویروسی

اساسا جذاب هستند، زیرا فاقد مخاطرات زیستی (مانند آلودگی) مربوط به ناقلهای ویروسی هستند و تهیه آنها از نظر تئوری راحت‌تر است. این ناقلها ۴ دسته هستند.

  • DNA برهنه ، مثلا DNA مکمل با عناصر تنظیم کننده در پلاسمید.
  • DNA برهنه ، بسته بندی شده در لیپوزمها.
  • پروتئین که در آن DNA با پروتئینی مجموعه تشکیل می‌دهد و این پروتئین ورود مجموعه به داخل سلول یا بخشهای اجزای سلولی را تسهیل می‌کند.
  • کروموزومهای مصنوعی.

مخاطرات ژن درمانی

  • بیمار می‌تواند واکنش نامطلوبی به ناقل یا ژن انتقال یافته بدهد.
  • ژن انتقال یافته در DNA بیمار جای می‌گیرند و پروتوانکوژنی را فعال یا یک ژن سرکوب کننده تومور را غیر فعال می‌کند که موجب بدخیمی می‌شود.
  • فعال شدن درجی می‌تواند انسجام یک ژن ضروری را از بین ببرند.

بیماریهای نامزد ژن درمانی

تعداد زیادی از اختلالات تک ژنی ، نامزدهای بالقوه برای اصلاح از طریق ژن درمانی هستند. اینها شامل اختلالات خون سازی مانند تالاسمی ، هموفیلی ، انواع گوناگون کمبود ایمنی و نیز اختلالاتی مانند فنیل کتونوریا ، کمبود α۱- AT که هر یک بر پروتئینهایی که در کبد ساخته می‌شوند، موثر هستند.

آینده بحث

تعداد زیادی کارآزمایی بالینی برای ارزیابی بی‌خطر بودن و کارآیی درمان با انتقال ژن در دست انجام است. نتایج اصلی میزگرد سال ۱۹۹۵ موسسه ملی سلامت در مورد وضعیت و آینده ژن درمانی هنوز صادق است. پیشرفت در این زمینه آهسته بوده. تاکید تحقیقات همواره مناسب نبوده وادعاهای اولیه در مورد کارآیی آن مبالغه آمیز بوده است. با وجود این ، میزگرد به این نتیجه رسید که ژن درمانی برای درمان بیماریهای انسانی در دراز مدت ، بسیار امیدوار کننده است.



ارسال در تاريخ چهارشنبه بیستم مهر 1390 توسط فاطمه

 ازمایش کامل خون، همان آزمایش معروفی است که تعداد سلول‌های اصلی خون طی آن اندازه‌گیری می‌شود.

آزمایش خون یا CBC یا complete blood count به معنای «شمارش کامل خون» ، یکی از ابتدایی‌ترین و در عین حال اصلی‌ترین آزمایشاتی است که می‌تواند زمینه تشخیص بسیاری از بیماری‌ها را فراهم آورد و از همه مهم تر، بیانگر شرایط کلی و حیاتی بدن است.

برای آشنایی بیشتر با اجزای این آزمایش و فهمیدن اینکه معنی آن چند حرف انگلیسی مثل RBC یا HCT با اعدادی که روبه‌رویشان نوشته می‌شود چیست، می‌توانید مطالب زیر را دنبال کنید.

 

RBC یا(Red blood cell )

RBC مخفف سلول‌ قرمز خون است. این سلول‌های قرمز خون یا همان گلبول‌های قرمز، در واقع اصلی‌ترین قسمت خون و عامل رنگ قرمز آن هستند. خود این رنگ قرمز به دلیل وجود ماده‌ای به نام هموگلوبین است که به گلبول‌ قرمز کمک می‌کند تا اصلی‌ترین وظیفه خود یعنی حمل و نقل اکسیژن و دی‌اکسیدکربن را انجام دهد.

به طور خلاصه، گلبول‌های قرمز، اکسیژن را از ریه به بقیه سلول‌های بدن حمل می کنند.

مقادیر طبیعی : بین 4/7 تا 6/1 میلیون در هر میکرو لیتر خون است. این عدد برای خانم‌ها مقداری کمتر و در کودکان مقداری بیشتر است.

 

چه چیزهایی باعث کاهش RBC می‌شود؟

خون‌ریزی‌های دستگاه گوارش مثل خونریزی معده یا روده، خون‌ریزی‌‌ از محل زخم، سوءتغذیه، کمبود آهن یا کمبود ویتامین B12 ، شکستن سلول‌های خونی یا همولیز آنها در اثر بعضی بیماری‌های خاص مثل فاویسم، بعضی مشکلات ژنتیکی مثل گلبول‌های قرمز داسی شکل ، مشکلات مغز استخوان ، بیماری های کلیوی ، بیماری‌های مزمن، تومورهای سرطانی و بیماری‌های روماتویید (التهاب مفاصل).

چه چیزهایی باعث افزایش RBC می‌شود؟

مقدار بالای گلبول قرمز می‌تواند نشان‌دهنده ظرفیت‌ بالای حمل اکسیژن باشد. در بعضی از ورزشکاران و همچنین هنگام زندگی در ارتفاعات به خاطر کمبود اکسیژن هوا ، RBC افزایش می یابد.

بیماری‌های ریوی یا کلا هر نوع بیماری‌ که هیپوکسی مزمن (کمبود اکسیژن طولانی مدت در بدن) ایجاد می‌کند، مثل بیماری‌ قلبی مادرزادی ، باعث تولید بیشتر RBC می‌شوند.

نکته:

- به طور طبیعی، گلبول قرمز بعد از تولید در مغز استخوان، 120 روز در خون زندگی می‌کند و در آخر عمر خود خرد می‌شود و به عناصر سازنده‌اش تبدیل می‌شود.

- مقدار RBC در طی بارداری به طور طبیعی کمی کمتر نشان داده می‌شود، چون حجم قسمت مایع خون افزایش پیدا می کند.

- عدد RBC در واقع مقدار دقیق گلبول‌های قرمز در 1میلی‌لیتر خون است.

- بسته به آزمایشگاه و نوع کیت مورد استفاده، ممکن است مقیاس شمارش این سلول فرق کند.

- خوردن داروهایی مثل کلرامفنیکل هم باعث کاهش RBC می‌شود.

 

WBC یا گلبول های سفید خون (white blood cell) 

این سه حرف مخفف «سلول‌های سفید خون» یا گلبول‌های سفید هستند. اندازه‌گیری مقدار گلبول‌های سفید خون، یکی از روش‌های اصلی برای تعیین وجود عفونت در بدن است، چون این سلول‌ها که جزو سیستم دفاعی بدن هستند، در بیماری‌های عفونی و غیرعفونی واکنش‌های مختلفی از خود نشان می‌دهند.

شمارش WBCها دو جزء دارد: یکی مقدار کلی گلبول‌های سفید در یک میلی‌لیتر خون و دوم شمارش جزء به جزء این سلول‌ها، چون گلبول‌ های سفید خون، پنج نوع مختلف دارند که کم و زیاد شدن هر کدام از این انواع، معنی خاص خود را خواهد داشت(تصویر پایین).

کلمه «diff» که در جلوی CBC نوشته می‌شود، درخواست برای شمارش همین انواع مختلف گلبول‌سفید است.

مقادیر طبیعی : در بزرگسالان و بچه‌های بالاتر از 2 سال مقدار گلبول‌سفید بین 5 تا 10 هزار در هر میلی‌لیتر خون طبیعی است.

محدوده خطر: WBC کمتر از 2500 و بیشتر از 30000 نشان‌دهنده بیماری‌هایی هستند که می‌توانند گاهی خطرناک باشند.

چه چیزهایی باعث کاهش WBC می‌شود؟

لکوپنی یا کاهش گلبول‌سفید به مقادیر کمتر از 4 هزار گفته می‌شود که معمولا در اثر نارسایی مغز استخوان، مسمومیت دارویی ، عفونت بسیار زیاد، سوءتغذیه، بیماری‌های خودایمنی و ایدز به وجود می‌آید. در بسیاری از انواع نارسایی‌های مغز استخوان، مثلا بعد از شیمی‌درمانی،‌ رادیوتراپی و ... هم این مقدار کاهش می‌‌یابد.

چه چیزهایی باعث افزایش WBC می‌شود؟

افزایش گلبول‌سفید، لکوسیتوز نام دارد و به مقادیر بالاتر از 10هزار گفته می‌شود که به طور معمول نشان‌دهنده عفونت، التهاب، تخریب بافت بدن، لوسمی یا سرطان خون است.

ضربه و جراحت، استرس و تب هم مقدار WBC را افزایش می‌دهد.

نکته:

- عمل اصلی گلبو‌ل‌سفید مبارزه با عفونت و حذف عوامل خارجی و مزاحم از بدن است و در مواقع آلرژ‌ی‌ها هم این سلول‌ها مسئول بروز واکنش هستند.

- تغییر هر کدام از انواع WBC معنی خاص خود را دارد و ممکن است نشان‌دهنده عفونت با میکروب (مثل باکتری یا ویروس) و یا حتی استرس باشد.

- فعالیت شدید بدنی و ورزش سنگین هم برای مدتی باعث بالا رفتن تعداد WBC در خون می‌شود. بارداری و زایمان هم این مقدار را افزایش می‌دهند.

 




ارسال در تاريخ سه شنبه نوزدهم مهر 1390 توسط فاطمه




ارسال در تاريخ سه شنبه نوزدهم مهر 1390 توسط فاطمه


مقدار هموگلوبین و هماتوکریت

Hgb یا (Hemoglobin)

در برگه‌های آزمایش مختلف ممکن است به صورت‌های مختلف HGB،Hg، یا Hgb نوشته شود. همه این ها مخفف کلمه هموگلوبین، یکی از عناصر اصلی تشکیل دهنده گلبول های‌ قرمز است که با اکسیژن ترکیب می شود و آن را در خون حمل می کند.

این ماده که در آن آهن به کار رفته، جایگاه‌های مختلفی برای ترکیب با اکسیژن دارد. هموگلوبین در جایی که اکسیژن زیاد وجود دارد با آن ترکیب می‌شود و در محیط کم اکسیژن، آن را آزاد می‌کند.

اندازه‌گیری مقدارکلی هموگلوبین، به نوعی نشان‌هنده تعداد گلبول‌های قرمز است.

مقادیر اصلی مقدار طبیعی : برای آقایان 14 تا 18 گرم در دسی‌لیتر و برای خانم‌ها مقادیر 12 تا 16 گرم در دسی‌لیتر.

محدوده خطر: هموگلوبین زیر 5 و بالای 20 مقادیر خطرزا به حساب می‌آیند و حتما نیازمند رسیدگی فوری هستند.

 

چه چیزهایی باعث کاهش هموگلوبین می‌شود؟

مشکلات ریوی، سوختگی شدید، نارسایی مزمن ریه و از دست دادن زیاد آب بدن (دهیدراسیون‌) مقدار این ماده حیاتی را افزایش می‌دهند. داروهای جنتامایسین و متیل‌دوپا هم هموگلوبین را افزایش می دهند.

نکته:

- مقدار هموگلوبین در بارداری کاهش می‌یابد، چون با اینکه خون‌سازی کمی بیشتر شده است، اما حجم مایع بدن و خون بالا رفته و مقدار کلی هموگلوبین در هر دسی‌لیتر کاهش می‌یابد.

- زندگی در ارتفاعات هم به خاطر نیاز بیشتر بدن به اکسیژن و کمبود اکسیژن محیط، باعث تولید بیشتر هموگلوبین می‌شود.

- در طحال اغلب سلول‌های پیر خون تخریب می‌شوند. بزرگ شدن طحال، یعنی تخریب بیشتر سلول‌ها و به دنبال آن کاهش گلبول های قرمز و هموگلوبین رخ می‌دهد.

HCT یا (Hematocrit)

هماتوکریت یا HCT هم یکی از مقادیر اندازه‌گیری گلبول قرمز است. به طور کلی «هِم» (heme) به معنای آهن است و هر جا در هر کلمه‌ای آمد، حتما آن کلمه ارتباطی با گلبول قرمز دارد.

هماتوکریت درصدی از حجم کل خون است که شامل گلبول های قرمز می باشد و با اندازه‌گیری قسمت قرمز رسوب خون در لوله آزمایش نسبت به کل ارتفاع خون اندازه‌گیری می‌شود.

به خاطر بیماری‌ها و شرایط مختلفی که می‌توانند اندازه‌گیری هموگلوبین و گلبول قرمز را با اشکال مواجه کنند، HCT هم اندازه‌گیری می‌شود تا به طور مستقیم نشان‌دهنده اندازه هموگلوبین و گلبول قرمز باشد. این عدد معمولا با درصد نشان داده می‌شود.

مقادیر طبیعی : 42 تا 52 درصد برای آقایان و 37 تا 47 درصد برای خانم‌ها. در خانم‌های باردار درصد بالاتر از 33 طبیعی است.

محدوده خطر : HCT بالاتر از 60 درصد و پایین‌تر از 15 درصد.

چه چیزهایی باعث کاهش آن می‌شود؟

تقریبا همان عواملی که باعث کاهش هموگلوبین و گلبول های قرمز خون می شوند. شرایطی مثل پرکاری تیروئید، سیروز کبدی، نارسایی مغز استخوان و میلوم مولتیپلMultiple) (myeloma نیز باعث کاهش هماتوکریت می‌شوند.

چه چیزهایی باعث افزایش آن می‌شود؟

سوختگی، اسهال شدید، بیماری‌های انسدادی ریوی، از دست دادن زیاد آب بدن، تولید بیش از حد گلبول قرمز از عوامل افزایش دهنده ی HCT هستند.

نکته:

- بیماری‌هایی که باعث به وجود آمدن شکل‌های غیرطبیعی گلبول قرمز می‌شوند (مثل بیماری گلبول قرمز داسی‌‌شکل) مقدار HCT را تغییر می‌دهند.

- وقتی مقدار گلبول سفید خیلی بالا باشد، بر مقدار HCT موثر است.

- در صورت طبیعی بودن اندازه‌های گلبول قرمز، مقدار هماتوکریت، سه برابر هموگلوبین است.

- هماتوکریت را نباید بلافاصله بعد از خون‌ریزی شدید اندازه‌گیری کرد.




ارسال در تاريخ سه شنبه نوزدهم مهر 1390 توسط فاطمه




ارسال در تاريخ سه شنبه نوزدهم مهر 1390 توسط فاطمه

Plt یا پلاکت ها

پلاکت‌ها، اجزای کوچک مسطحی هستند که در خون وجود دارند و از بقیه سلو‌ل‌های خونی بسیار کوچک ترند. این ساختارها حاوی آنزیم‌هایی هستند که باعث انعقاد خون می‌شوند و وظیفه اصلی آنها جلوگیری از خون‌ریزی و خارج شدن گلبول‌قرمز از داخل رگ است.

علامت Plt در آزمایش خون نشان‌دهنده تعداد پلاکت‌ها در هر میلی‌لیتر مکعب خون است و عدد مربوط به آن معمولا بزرگ ترین عدد برگه آزمایش خون است.

غیر از کنترل انعقاد خون، از میزان پلاکت برای بررسی روند بهبود نارسایی مغز استخوان و بیماری‌های خونی هم استفاده می‌شود.

مقادیر طبیعی : پلاکت بین 150 هزار تا 400 هزار در هر میلی‌مترمکعب خون برای بزرگسالان طبیعی است. در نوزادان این مقدار کمی بیشتر است.

محدوده خطر : پلاکت زیر 50 هزار یا بیشتر از یک میلیون غیر طبیعی است و نیازمند توجه خاص است.

چه چیزهایی پلاکت را کاهش می‌دهد؟

بزرگ شدن طحال، خون‌ریزی شدید و مصرف پلاکت، لوسمی یا سرطان خون، ترومبوسیتوپنی، انواع وراثتی کمبود پلاکت، انعقاد منتشر خون در داخل رگ‌ها، شیمی‌درمانی بعد از سرطان، عفونت و نارسایی مغز استخوان باعث کاهش پلاکت می‌شوند. عدم تولید پلاکت می‌تواند به خاطر مشکلات استخوانی نیز باشد.

چه چیزهایی پلاکت را افزایش می‌دهد؟

بیماری‌ آرتریت روماتویید، کم‌خونی فقر آهن، مشکلات بعد از برداشتن طحال، بعضی سرطان‌ها و بیماری‌های ژنتیکی خاص باعث افزایش مقدار پلاکت می‌شوند.

نکاتی در رابطه با پلاکت خون

- ورزش شدید و قدرتی باعث افزایش میزان پلاکت می‌شود.

- در هنگام قاعدگی مقدار پلاکت خون کمی کاهش پیدا می‌کند.

- قرص‌های ضد بارداری باعث بالا رفتن مقدار پلاکت می‌شوند.

- داروی استامینوفن پلاکت را کاهش می‌دهد.

اجزای دیگر آزمایش خون

به غیر از اجزای اصلی آزمایش خون مثل مقدار پلاکت، گلبول‌سفید و قرمز، هموگلوبین، مقادیر دیگری مثل:

MCV یا mean corpuscular volume و

MCH یا mean corpuscular hemoglobin و

MCHC یا mean corpuscular hemoglobin concentration وجود دارند که همه مربوط به گلبول‌قرمز و اندازه و شکل و مقدار هموگلوبین آن هستند. مقادیر متفاوت هر کدام از این ها می‌تواند نشان‌دهنده ی نوع خاصی از کم‌خونی باشد.

چگونگی انجام آزمایش خون

آزمایش خون یکی از ساده‌ترین روش‌های آزمایشی است. با پیشرفت تکنولوژی و وجود دستگاه‌های جدید معمولا پس از چند دقیقه می‌‌توان پاسخ این آزمایش را دریافت کرد.

چگونگی انجام آزمایش خون

آزمایش خون یکی از ساده‌ترین روش‌های آزمایشی است. با پیشرفت تکنولوژی و وجود دستگاه‌های جدید معمولا پس از چند دقیقه می‌‌توان پاسخ این آزمایش را دریافت کرد.

برای انجام این آزمایش حدود 5 تا 7 میلی‌لیتر از خون وریدی (سیاهرگی) لازم است که معمولا آن را در یک لوله آزمایش که با ماده ضدانعقاد خون پوشیده شده است جمع‌آوری می‌کنند.

برای ترکیب شدن بهتر ماده ضدانعقاد با خون، موقع‌ خون‌گیری و کمی بعد از آن، لوله را تکان می‌دهند. در طی انجام آزمایش باید از هر اتفاقی که موجب تخریب سلول‌های خونی می‌شود جلوگیری کرد. بعد از انجام آزمایش باید مدتی روی محل خون‌گیری فشار آورد تا خون بند بیاید.

در موارد کم‌‌خونی شدید هم، خون‌گیری برای انجام آزمایش خون مشکلی ایجاد نمی‌کند. برای کسانی که از سوزن یا مشاهده ی خون ترس دارند، باید تمهیدات ویژه در نظر گرفت.

بهترین زمان برای انجام آزمایش خون صبح و در شرایط طبیعی بدن است. استرس، فعالیت بدنی شدید و یا خون‌ریزی حاد می‌تواند نتایج آزمایش را کمی تغییر دهد.




ارسال در تاريخ سه شنبه نوزدهم مهر 1390 توسط فاطمه


ائوزینوفیل

اندازه:13 میکرون
شکل:گرد
نسبت هسته به سیتوپلاسم:کم
شکل هسته:معمولا دو لوب دارد
کروماتین: خشن وتوده توده
هستک:دیده نمیشود
میزان سیتوپلاسم: فراوان
رنگ سیتوپلاسم: ابی روشن که با گرانولهای درشت پرتغالی رنگ پوشیده شده است




ارسال در تاريخ سه شنبه نوزدهم مهر 1390 توسط فاطمه

رتیکولوسیت‌ها گلبول قرمز نارس هستند که به طور معمول در حدود ۱ ٪ از سلول‌های قرمز در بدن انسان را تشکیل می‌دهند. رتیکولوسیت‌ها در مغز استخوان قرمز بالغ شده و سپس قبل از آنکه بالغ شوند در حدود یک روز در جریان خون به گردش درمی آیند. رتیکولوسیت‌ها مانند گلبول‌های قرمز خون هسته سلولی ندارند.

دلیل نامگذاری آنها این است که بدلیل وجود شبکه‌ای از آران‌ای ریبوزومی، پس از رنگ آمیزی با متیلن آبی در زیر میکروسکوپ بصورت شبکه‌ای دیده می‌شوند.

رتیکولوسیت(گلبول قرمز نارس)

 

گلبول قرمز بالغ




ارسال در تاريخ سه شنبه نوزدهم مهر 1390 توسط فاطمه

اندازه: 15 تا 25 میکرون
شکل:گرد یا بیضی
نسبت هسته به سیتوپلاسم:متوسط یا کم
شکل هسته: نامنظم ودارای پیچ خوردگی.گاهی کلیوی شکل
کروماتین: دارای خلل وفرج
هستک:دیده نمیشود
میزان سیتوپلاسم: فراوان(سیتوپلاسم معمولا حاشیه نامنظم دارد ودارای واکوئل است)
رنگ سیتوپلاسم: ابی خاکستری
گرانول: بدون گرانول یا دارای تعداد کمی گرانول ظریف




ارسال در تاريخ سه شنبه نوزدهم مهر 1390 توسط فاطمه

پلاکتها (Plackets) اجسام کروی یا بیضوی کوچکی به قطر ۴ - ۲ میکرون هستند که از قطعه قطعه شدن سیتوپلاسم سلولهای بزرگی به نام مگا کاریوسیت (Mega karyocytes) در مغز استخوان حاصل می‌شود، فاقد هسته‌اند. با وجود این در مهره‌داران پست سلولهای هسته داری به نام ترومبوسیت معادل پلاکت می‌باشد. پلاکتها را ترومبوسیت نیز می‌نامند. تعداد پلاکتها ۴۰۰ - ۲۰۰ هزار در هر میکرولیتر خون می‌باشد. و عمر آنها ۱۱ - ۸ روز می‌باشد. هر پلاکت توسط غشایی غنی از گلیلو پروتئین محصور شده و بررسیها بیانگر وجود آنتی ژنهای گروه‌های خونی ABO در غشای پلاکتها می‌باشد.

کار اصلی پلاکت جلوگیری از خونریزی است. که این عمل با چسبیدن پلاکتها به همدیگر و محل آسیب دیده رگ و ترشح مواد دخیل در انعقاد انجام می‌گیرد. تحریک پلاکتها در محل آسیب عروقی باعث ترشح ADP می‌گردد که ADP چسبیده به سطح پلاکت موجب چسبیدن پلاکتها بهم و تشکیل توده پلاکتی را می‌کند که به صورت درزگیر عمل کرده و از ادامه خونریزی جلوگیری می‌کند. هم‌زمان با ترشح ADP ، سروتونین و ترومبوبلاستین پلاکتی نیز ترشح می‌گردد. که اولی باعث انقباض رگها و دومی باعث تبدیل پروترومبین به ترومبین می‌شود. ترومبین ، فیبرینوژن محلول پلاسما را به فیبرین غیر محلول تبدیل می‌نماید که سلولهای خونی در لابه‌لای توری ظریف حاصل از فیبرین گرفتار شده و لخته تشکیل می‌گردد.

 




ارسال در تاريخ سه شنبه نوزدهم مهر 1390 توسط فاطمه

تست بررسی سدیمانتاسیون گلبولهای قرمز خون(  ESR )یکی از تستهای رایج در آزمایشگاه های تشخیص طبی میباشد که بنا به درخواست پزشک برای بسیاری از بیماران  انجام میشود. این تست یک تست ارزان قیمت و البته غیر اختصاصی میباشد که نتایج آن همراه با نتایج سایر تستها ارزشمند و کمک کننده میباشد. 

تست بررسی سدیمانتاسیون گلبولهای قرمز خون(  ESR )یکی از تستهای رایج در آزمایشگاه های تشخیص طبی میباشد که بنا به درخواست پزشک برای بسیاری از بیماران  انجام میشود. این تست یک تست ارزان قیمت و البته غیر اختصاصی میباشد که نتایج آن همراه با نتایج سایر تستها ارزشمند و کمک کننده میباشد.  ESR تحت شرایطی مانند بیماری های اتو ایمیون به ویژه روماتیسم مفصلی، در عفونتها، التهابات حاد و مزمن و سرطانها افزایش میابد بنابراین با تنها افزایش میزان رسوب گلبولهای قرمز به تشخیص دقیقی نمیتوان دست یافت.سرعت رسوب گبولهای قرمز خون بر حسب میلیمتر بر ساعت میباشد. در این تست خون گرفته شده همراه با ضد انعقاد سیترات سدیم  در لوله های بلند و باریکی کشیده شده و به صورت عمودی روی پایه های سدیمان قرار داده میشود. پیپت های ESR پیپت های بلندی هستند که از قسمت سر به انتها از 0 درجه بندی شده اند. خون داخل پیپت ها تا عدد 0 کشیده شده و بعد از طی 1 ساعت میزان رسوب گلبولها از عدد 0 تا جایی که پلاسما شفاف وجود دارد خوانده میشود.

 

موارد درخواست این تست:

این تست در موارد مشاهده علائمی مبنی بر التهابات و یا بدخیمی ها و همچنین علائم مربوط به رماتیسم مفصلی مانند درد و ورم مفاصل در خواست میشود. لازم به ذکر است که با توجه به غیر اختصاصی بودن این تست  حتما همراه با سایر تستهای ارزشمند و کمک کننده به تشخیص نهایی مانند الکتروفورز پروتئینهای سرم، اندازه گیری فیبرینوژن و ... بنا به علائم بیمار درخواست میشود. همچنین بعد از تشخیص بیماری این تست به منظور ارزیابی میزان پاسخ به درمان در فرد بیمار به صورت دوره ای درخواست میشود. کاهش ESR  از مقدار قبلی نشانه از بهبودی و افزایش مجدد  آن نشانه ای از عود بیماری میباشد.مقدار نرمال ESR در مردان تا 10 و در زنان تا 20 میلیمتر بر ساعت میباشد.




ارسال در تاريخ سه شنبه نوزدهم مهر 1390 توسط فاطمه

همانطور که همه میدانیم در بدن در پی هرگونه آسیبی که به رگها وارد شود سیستم انعقادی فعال شده و با مصرف پلاکتها و فاکتورهای انعقادی اقدام به تشکیل لخته و در نتیجه ممانعت از خونریزی از رگ اسیب دیده مینماید. از وظایف مهم سیستم انعقادی میتوان به هموستاز اشاره نمود. در واقع این سیستم در هنگام جراحت با فعال کردن ابشار انعقادی باعث تشکیل لخته شده و از طرفی با فعال کردن فاکتورهای ضد انعقاد مانند آنتی ترومبین و پروتئین C, S مانع از تشکیل بی رویه لخته میشود. ماحصل فالیت سیستم انعقادی در اثر فعال کردن ابشار انعقادی تشکیل فیبرین وشبکه فیبرینی در محل جراحت میباشد که این شبکه بعد از بهبود محل اسیب دیده توسط پلاسمین شکسته شده و از بدن حذف میگردد. حاصل عمل پلاسمین روی لخته فیبرین تولید قطعات کوچکی تحت عنوان کلی FDP یا محصولات تولید شده از تخریب فیرین میباشد که از جمله این محصولات میتوان به D-Dimer اشاره نمود. پلاسمین یک آنزیم فیبرینولیتیک بوده که روی فیبرین اثر گذاشته و با عمل فیبرینولیزی خود باعث شکست پیوند بین واحدهای E و D فیبرین شده و ایجاد D-Dimer و سایر FDP را میکند.

 D-Dimer در حالت طبیعی در بدن غیر قابل ردیابی میباشد و لی در مواردی اندازه گیری D-Dimer افزایش در مقدار این محصول را نشان داده و از نظر بالینی مهم محسوب میشود. از این رو تست اندازه گیری D-Dimer به عنوان یکی از تستهای مهم آزمایشگاهی در آمده است.

این تست در موارد شک به افزایش تولید لخته از جمله در موارد زیر درخواست میشود:

- ترومبوز در سیاهرگهای عمیق بدن ( VDT): در این حالت لخته های کوچکی بدون جراحت خاصی به عروق در سیاهرگهای نواحی عمیق بدن مثل پا تشکیل شده و باعث بروز علائمی مانند درد و تورم در پا و اسیب به بافتهای مجاور میگردد. از طرفی گاها این لخته ها حرکت کرده و به قسمتهای مختلف بدن واردمیشوند و علائم خاص محل را ایجاد میکنند از جمله در ریه ها ایجاد امبولی ریویPE ، در قلب باعث گرفتاری ماهیچه های قلب و یا دریچه های قلب و در مغز باعث عوارض مغزی ماننند سکته مغزی میکند.

- PE ( Polmunary Embolism : در این حالت همانطور که قبلا ذکر شد لخته به ریه ها امده و ایجاد مشکلات تنفسی و درد در قفسه سینه میکند.

- DICیا انعقاد منتشره داخل عروفی: این حالت به دنبال جراحی ها، عفونتهای سپتیک، سوختگی و یا در زنان باردا بعد از زایمان اتفاق می افتد که در این بیماری فاکتورهای انعقادی مرتب مصرف شده و باعث ایجاد لخته های ریز در کل بدن میشود و از طرفی عمل سیستم فیبرینولیتیک نیز فعال شده و باعث لیز لخته میشود که این افراد شدیدا مستعد خونریزی میباشند. در این افراد به دنبال بروز علائمی مانند تهوع، تشنج، خونریزی، درد شدید شکمی و ماهیچه ها و الیگوری تست D-Dimer همراه با تست PT, PTTو اندازه گیری میزان فیبرینوژن و شمارش پلاکتی درخواست  میشود.

 روش انجام تست:

مناسب ترین روش در اندازه گیری D-Dimer روش الایزا میباشد که در این روش با استفاده از آنتی بادی منوکلونال ضد این ماده به ردیابی آن میپردازند. 

 خصوصیات تست: 

این تست دارای حسایتی حدود ۹۵% و اختصاصیتی حدود ۵۰% میباشد بنابراین این تست به تنهایی ملاک تشخیص ناهنجاری های سیستم انعقادی نمیباشد و همراه با شایر تستها و علائم بالینی میتوان به تشخیص رسید

 موارد مثبت كاذب : 

در جراحی، بارداری، تروما، عفونتها و التهابات شدید، ارتریت روماتوئید شدید، بدخیمی و بیماری های کبدی مقادی D-Dimer بدون ارتباط با وجود ترومبوز افزایش دارد.

موارد منفی كاذب :

در صورتیکه بر حسب اتفاق نمونه گیری در فاصله بسیار کمی بعد از تشکیل لخته در بدن انجام شده باشد این تست منفی میباشد. همجنین در صورت استفاده از آنتی کواگولان ها به دلیل جلوگیری از تشکیل لخته این تست منفی میشود. تاخیر زیاد در انجام تست نیز باعث بروز منفی کاذب میگردد.




ارسال در تاريخ سه شنبه نوزدهم مهر 1390 توسط فاطمه

دستگاه های موجود در بخش هماتولوژی شامل :

Sysmex k21n - میکروسکوپ - ساترفیوژ میکرو هماتوکریت

 آزمایش های انجام شده در بخش  هماتولوژي :

 در اين بخش آزمايش هاي   CBC  ،ESR  ، گروه خون  و RH ، PT  ، PTT، شمارش پلاكت ، شمارش رتيكولوسيت ، HT و HB، سيلان ، انعقاد

انجام مي شود.

 

 خون شناسي عمومي

CBC، Hb، Hct، شمارش گلبول سفيد و قرمز، شمارش پلاكت، شمارش رتيكولوسيتها، شمارش افتراقي، گلبولهاي سفيد، سديمانتاسيون،
 
اندكس هاي خوني (MCV، MCH، MCHC)، گروه خون و RH، انعقاد (CT و BT) ، PT، PTT، PTLIN.R

 CBC كامپيوتري ( پلاكت- WBC- RBC- Hb- HCT- MCHC- MCH- MCV) ومورفولوژي گلبول هاي خوني و بررسي انگل مالاريا گروه خون و RH-

PT,PTT- BT, CT – تست شكنندگي گلبولي( OFT ) -       كرا س مچ –cold.agglutination -Sickling  Test-كومبس مستقيم و غير مستقيم

– سلول LE  رنگ آميزي اختصاصي : PAS – پراكسيداز – رنگ آميزي حياتي ( اجسام هاينز- رتيكولوسيت و هموگلوبين H ) بررسي ذخيره آهن

مغز استخوان –بررسي پونكسيون مغز استخوان - الكتروفورزهموگلوبين هاي خون

 

مراحل جمع آوري نمونه خون وريدي ومويرگي

نمونه گيري وريدي

الف) تجهيزات لازم دراتاق نمونه برداري

ب) مراحل نمونه گيري

ج) روش هاي جلوگيري از هماتوم

د) روشهاي جلوگيري ازهموليز

تجهيزات لازم در اتاق نمونه برداري

1) صندلي نمونه برداري

2) تخت معاينه

3) دستكش

4) سوزن( 19-23G )

5) سرنگ يا نگهدارنده مخصوص( Holder ) جهت استفاده از لوله خلاء  ( Evacuated Tube )

6) لانست يكبار مصرف

7) انواع لوله هاي معمولي يا لوله ها خلاء ( Evacuated Tube )

8) سيستم بال پروانه اي (كه به اشتباه در ايران تحت عنوان Scalp Vein معروف است جهت خون گيري از نوزادان وكودكان )

9) بازوبند

10) ضدعفوني كننده ها (ايزوپروپيل الكل 70% يا اتيل الكل 70%)

11) پنبه هيدروفيل (يا گاز)

12) وسيله دفع سر سوزن هاي آلوده( Puncture Resistant Disposal Container )

مراحل نمونه گيري

1. بر اساس نوع آزمايش,سرنگ و سر سوزن مناسب يا لوله هاي خلاء  ( Eracuated Tube)

2. نام , نام خانوادگي , سن , شماره پذيرش بيمار (شماره شناسائي بيمار ) بايد روي نمونه ها نوشته شود .

3. بر اساس نوع آزمايش لوله ها انتخاب شوند.

4. نمونه گير بايد از دستكش استفاده نمايد و قبل از نمونه گيري مشخصات برگه درخواست با مشخصات بيمار مطابقت داده شود.

5. بيمار بر روي صندلي نمونه گيري نشسته و با مشت كردن (به منظور بر جسته تر شدن وريد ها ) دست خود را بصورت كشيده روي دسته صندلي نمونه برداري قرار مي دهد .(به گونه اي كه بازو تا مچ دست در يك خط مستقيم قرار گيرند.) بايد توجه داشت كه بيمار نبايد مشت خود را بازو بسته كند زيرا باعث تغيير بعضي از مواد در خون مي شود.

6. مناسب ترين وريد را انتخاب مي كنيم :

مناسب ترين وريد Median Cubital و نيز وريد Cephalic مي باشند .البته وريد هاي دور سال مچ و وريد پشت دست
 
( Dorsal Veins Of Wrist &Hand ) نيز قابل استفاده ميباشند.

 موارد زير بايد درانتخاب وريد مناسب جهت نمونه گيري در نظر گرفته شوند.

 نواحي سوخت التيام يافته نبايد انتخاب شود.

در موارد ماستكتومي يك طرفه بهتر است از دست مقابل نمونه گيري شود و اگر ماستكتومي دو طرفه باشد بهتر است ضمن مشورت با پزشك در خصوص نمونه برداري , موضوع در برگه پاسخ آزمايش بيمار ذكر گردد.

 از ناحيه هماتوم نبايد نمونه گيري شود در صورتي كه وريد مناسب ديگري قابل دسترسي نباشد بايد عمل نمونه گيري از ناحيه اي دورتر از محل هماتوم صورت گيرد   .

- نمونه گيري نبايد از بازويي كه متصل به تزريق وريدي است انجام شود . (در صورت اجبار , حتماً بايد به پزشك مربوطه گزارش گردد.) هيچ گاه نبايد از بالاي محل هرگونه تزريق وريدي نمونه خون گرفته شود.

- ناحيه نمونه گيري به كمك گاز (يا پنبه ) آغشته به ايزوپروپيل الكل 70% يا اتيل الكل70% به صورت حركت دوراني از داخل به خارج تميز ميشود .

- پس از خشك شدن موضع در هوا (به منظور جلوگيري از هموليز وسوزش ناشي از تماس نوك سوزن با الكل و پوست ) نمونه گيري صورت ميگيرد. .

-  به منظور افزايش پر شدن وريدي  ( Venous Filling ) و برجسته شدن وريد مورد نظر جهت تسهيل ورود سرنگ , ازبازوبند يا از تورنيكه استفاده ميشود تورنيكه نبايد بيش از يك دقيقه بر روي بازوي بيمار بسته شود  در غير اين صورت استاز موضعي به همراه تغليظ خون  ( Hemoconcentration ) وبدنبال آن هماتوم ناشي از ارتشاح خون به داخل بافت ايجاد مي گردد كه ميتواند باعث تغيير در غلظت بسياري از مواد در خون از جمله PCV (هماتوكريت ) گردد  در مواردي كه وريد هاي سطحي كاملاً مشخص نباشند مي توان با ماساژ دادن از مچ تا آرنج بيمار و يا چند ضربه به محل نمونه گيري (به كمك انگشتان اشاره و ميانه ) باعث اتساع وريد ها گرديد تورنيكه بايد10-5/7 سانتيمتر بالاي ناحيه نمونه گيري بسته شود در مورد كاف فشار خون نيز بايد ابتدا فشار خون بيمار را سنجيده سپس زير فشار دياستوليك آنرا ثابت نگهداشت. .

-  قبل از نمونه گيري بايد با دقت سرنگ را از نظر سالم بودن , سهولت حركت پيستون و نيز باز بودن مسير سر سوزن مورد بررسي قرارداد.

- پس از ورود خون به داخل سرنگ يا Evacuated Tube بايد هرچه سريع تر تورنيكه باز شود.

-  بعد از جاري شدن روان خون به داخل سرنگ , بيمار مشت خود را باز نموده وپس از پايان نمونه گيري سر سوزن را به آرامي به خارج كشيده و با يك پنبه آغشته به مواد ضد عفوني كننده موضع نمونه گيري را محافظت مي نمائيم.

پس از خروج سر سوزن يك پنبه تميز در محل نمونه گيري قرار داده مي شود..

-  پس از اخذ نمونه , سرسوزن را از سرنگ جدا نموده ونمونه خون را به آرامي در ظرف مربوطه تخليه مي نمائيم.

-  در مرحله آخر قبل از خارج شدن بيمار از اتاق نمونه گيري مجدداً بر چسب مشخصات بيمار بايد با برگه پذيرش مطابقت داده شود.

نكته ها :

در صورتي كه خون ريزي از محل نمونه گيري بند نيامد , بايد بر روي گاز يا پنبه در محل نمونه گيري فشار وارد آورده سپس روي آن مجدداً پنبه يا گاز ديگري گذاشته شده وبه بيمار توصيه شود حداقل براي مدت 15 دقيقه آن را روي محل نگه داري كند.

                                                                                                                                      



ارسال در تاريخ دوشنبه بیست و نهم آذر 1389 توسط فاطمه

اسلایدر